Sudochye lake

Sudochye gölü – Qaraqalpaqıstan Respublikası Mo‘ynoğ rayonundakı göl. Aral dənizinin cənub-qərbində. Qərb sahili Ustyurtun Şərq çinəsinə bağlı, qalan tərəfləri Amudaryanın deltası ilə sərhəddir. Gölün sahəsi və tərkibindəki duz miqdarı tez-tez dəyişir. Çünki, Amudarya və kanallardan gələn sular gölə axır. 1972-ci ildə gölün sahəsi 96 km² idi. Gölün orta dərinliyi 11,5 m.

Gölün adlandırılması yerli qaraqalpaq xalqının “suw dushshi” adından gəldiyi barədə məlumatlar var.

Coğrafi təsvir

Keçmişdə Sudochye gölü deltadakı ən böyük göl idi. Göl Aybugir aşağı səviyyəsini əhatə edirdi. Sudochye A. I. Butakov (1848 – 1849) dəniz xəritəsində qeyd olunmuşdur. Xəritədə o, palçıq Aibugir ya da Laudan gölü kimi qeyd olunmuşdur. Göl Aral dənizi sahilindən 24 km cənub-şərqdə (Urg‘a burnundan cənub-qərbdəki ərazi) uzanır. Ustyurt platosunun şərq qıyısı gölün qərb sahili boyunca keçir.

Əvvəllər Sudochye Amudaryanın Raushan və Priemuzyak kanalları vasitəsilə doldurulmuş və kanal vasitəsilə Aral dənizinə bağlanmışdır. Gölün su səthinin sahəsi 350 km²‑ə, uzunluğu 250 km‑ə, orta eni 15 km‑ə və orta dərinliyi 2 m‑ə çatdı. Suyun mineralizasiyası 0,6‑1,7‰ aralığında dəyişir. Sudochye yarı anadrom balıq növləri üçün yumurta qoyma yeri kimi xidmət etmişdir. Göldə 2000 tonadək balıq tutulmuşdur.

1950‑1970-ci illərdə torpağın suvarılması hesabına gölə su axını nəzərəçarpacaq dərəcədə azalmış və o, öz əhəmiyyətini tamamilə itirmişdir. 1960-cı illərdə Aral dənizi səviyyəsinin düşməsi və Raushan kanalının bağlanması səbəbindən demək olar ki, bütün çay sularının axını dayandırılıb, Sudochye qurumağa başlamışdır. 1968-ci ildə saz gölü ayrı su anbarlarına bölünmüşdür. 1972-ci ildə onun sahəsi 96 km² idi.

Lakin, eyni zamanda, əsasən, kollektor və drenaj sularının hesabına göl qismən tikilmişdir. Amudaryanın suyu Qoʻngʻirot kollektorundan və Baş kollektor vasitəsilə Sudochyeye tökülməyə başlanmışdır. Gölün vəziyyəti bu kanalların su rejiminə tam bağlılığı sübut edilmişdir. “Özbəkistan milli ensiklopediyasında” gölün böyüklüyü və mineralizasiyasının tez-tez dəyişdiyi qeyd edilmişdir.

“Coğrafi ensiklopediya” (2006) məlumatlarına görə, gölün sahəsi 333 km², suyun sahili dəniz səviyyəsindən 53 m yüksəklikdə, suyun mineralizasiyası 3‑4 g/l təşkil edir. “Özbəkistan milli ensiklopediyası” (2000‑2005) məlumatlarına görə, orta dərinliyi 1,5 m‑dir.

Orol ensiklopediyasına (2008) görə, keçmiş böyük göl yerində hazırda 4 su anbarı mövcuddur: Akushpa, Bolshoye Sudochye, Qorateren və Begdulla‑Aydin. 2000‑2001-ci illər Bolshoye Sudochye inşa edilmiş fəlakətli az su dövrü olmuşdur.