Sultan Abdülaziz Imperial Lodge

Abdülaziz Av Köşkü ya da başqa bir adıyla Kasr-ı Hümayun, İzmitdə yerləşən barok və ampir üslubda bir köşktür. Son formasını Abdülaziz dövründə alan bina, Osmanlı Dövlətində İstanbul xaricində tikilən yeganə kiçik saray olaraq bilinir. Memarı Garabet Amira Balyan'dır. Hal-hazırda muzey olaraq istifadə olunur.

Bina, Milli Mücadele illərində Atatürkün həyata keçirdiyi iki mühüm iclasa ev sahibliyi etdi. 1967-ci ildən bəri muzey olaraq xidmət verən av köşkü, 17 avqust 1999 zəlzələsində zərər gördü. 16 yanvar 2007 tarixində "Saray muzeyi" olaraq yenidən ziyarətə açıldı.

Osmanlı dövrü

Osmanlılar dövründə İzmitdə ilk saray, IV. Murat dövründə inşa edilmişdi. 1766 zəlzələsi nəticəsində yıxılan binanın yerləşdiyi yerə daha sonra müxtəlif dövrlərdə tikilən saray binaları müxtəlif səbəblərlə yanıb yıxıldı. Günümüzə qədər qalan av köşkü, Sultan Abdülaziz dövründə inşa edilmişdir. Mövcud binanın altındakı divar qalıqlarının IV. Murat dövründə tikilib zəlzələdə yıxılan ilk saraya aid olduğu düşünülür.

Osmanlı padşahları arasında yurt gəzisinə çıxan ilk padşah olan II. Mahmut, 1833-cü ildə İzmitə gəlməsi zamanı qaldığı Altıncıoğlu Konağı'nın qərbində, Tersane'yi görən bir saray inşa edilməsini istəmişdi. Beləliklə IV. Murad dövründə tikilib sonra yanmış olan sarayın yerində yeni bir saray inşa edildi. 1836-cı ildə II. Mahmutun, İzmiti 1836-cı ildə baş verən ikinci ziyarətində "Kasr-ı Hümayun"da qaldığı bilinməkdədir.

II. Mahmut dövründə inşa edilmiş Kasr-ı Hümayun, Abdülmecid dövründə yanıb və yerinə 1855-ci ildə bir ov köşkü inşa edilməyə başlandı. 1859-cu ildə yanğın keçən yeni bina, son formasını Abdülaziz dövründə aldı. Abdülaziz'in, Haydarpaşa-İzmit dəmir yolunun xidmətə açılacağı 1875-ci ildə İzmitdəki mərasimə gəlməsi səbəbindən yenidən tikilən binanın memarı, Dolmabahçe Sarayı'nın memarı olaraq memarlıq tarixinə keçən Garabet Amira Balyan'dır.

12 Sentyabr 1909 günü İzmitə gələn Sultan Reşat, bu binada qalmaqla Osmanlı padşahlarından biridir. Qatarla İzmitə gələn padşah, bir gecə ov köşkündə qalxdıqdan sonra 13 Sentyabr 1909-da İstanbulə Sultan qayıqı ilə dönmüşdü. Padşahın İzmitdə olduğu müddətdə yanında olan dövlət vəzifəlilərinin qalması üçün yanına plan və layihələri eyni iki bina inşa edildi. Bu ikiz binalardan biri günümüzə qədər gəlib çatdı. Digəri isə daha sonra yıxılıb yerinə Vali Konağı funksiyasını yerinə yetirən bina inşa edildi.

İstanbul xaricində inşa edilmiş tək kiçik saray olan bu bina, İzmit hökumət konağının yanmasından sonra hökumət konağı kimi funksiyanı yerinə yetirdi; I. Dünya Müharibəsi sonrasındakı işğal dövründə bir müddət İngilislərə təhvil edildi; daha sonra yenidən hökumət konağı oldu.

Qurtuluş Müharibəsi illəri

Qurtuluş Müharibəsi illərində Başkomandan Mustafa Kemal Paşa'nın bu binada keçirdiyi iki iclas ölkə tarixi baxımından önəmli sayılır: Biri 18 İyun 1922-ci ildə fransız yazar Claude Farrère ilə görüşərək ölkədə apardığı qurtuluş mübarizəsini izah etməsi; digəri isə 16 Yanvar 1923-cü ildə bəzi İstanbul qəzetlərinin başyazarı və yazar vəzifəsindəki jurnalistləri ilə keçirdiyi Lozan Sülh Konfransı, yeni Türkiyə dövlətinin əsas prinsipləri, hökumət və idarəetmə forması, Saltanat və Hilafet məsələləri, cəmiyyət həyatının müxtəlif sahələrində həyata keçiriləcək islahatlar, siyasi partiya olaraq bir “Halk Fırkası”nın yaradılması” kimi mövzuları müzakirə etdiyi mətbuat iclasıdır.

Muzeyə çevrilməsi

Bina, respublika dövründə Vilayət və Ziraat Odaqları tərəfindən istifadə edildi. Milli Təhsil Nazirliyi 1964-cü ildə Av Köşkü binasını Muzeyə.

və kitabxana olaraq istifadə olunmaq üçün təmirə qərar verildi. O günə qədər bir növ anbar-muzey kimi istifadə olunan Necatibey İlkokulu bağçasındakı əsərlər Av Köşkü bağçasına köçürüldü. Arxeoloq Mahmut Akokun təşkil etdiyi muzey, 27 iyun 1967‑dən rəsmi olaraq ziyarətə açıldı. Binanın bağçasında arxeoloji tapıntılar, daxili məkanında

İse Osmanlı sarayına aid əşyalar və bəzi etnoqrafik əsərlər sərgiləndi.

1992-ci ildə bərpa edilən muzey binası, 17 avqust 1999-cu il zəlzələsində ağır zərər gördü. Zəlzələdən sonra muzeyin bərpası 2005-ci ildə tamamlandı və 16 yanvar 2007-ci tarixdə "Saray-Müze" olaraq yenidən ziyarətə açıldı.

Memarlıq xüsusiyyətləri

Abdülaziz Av Köşkü, zirzəmi mərtəbəsi ilə birlikdə üç mərtəbəli kâgir bir binadır. Abdülaziz dövründə inşa edilmiş av köşklərinin tipik bir nümunəsidir. Xarici fasadı və divar rəsmləri ilə barok, rokoko, neoklassik və imper üslublarının görüldüyü eklektik bir xarakter göstərir. Möhtəşəm saray qapısı qərb yönündədir. Bu gün muzey girişi kimi istifadə olunan qapı, binanın cənub fasadındadır. Həmçinin aktiv olmayan bir qapı da şərq fasadında yerləşir. Cənub fasadda mərmər örtülü girişdə iki tərəfli pilləkənlərlə ortadakı giriş qapısına çatılır. Fasada hakim incə, uzun, yuvarlaq kəmərli pəncərələr, İzmit bölgəsi dövlət binalarının fasadları ilə bənzərlik göstərir. Zemin mərtəbənin mərmər döşəməli salonunun iki yanında iki otaq, arxa tərəfdə xidmətçi otaqları var. Orta salonun arxasında iki yönlü pilləkənlərlə yuxarı mərtəbəyə çıxılır. Yuxarı mərtəbədə, ortadakı divanhana iki yanında biri istirahət, digəri yataq otağı kimi istifadə olunan iki otaq var.