Surkhan State Nature Reserve

Surxon dövlət qoruğu — Surxondaryo vilayəti, Şərobod rayonunun şimal-qərb hissəsində yerləşən 2 müstəqil sahədən — Köhitang dağının şərq yan qövsü və Payğambaroroddan ibarət qoruma sahəsi. Payğambarorod bölməsi vadı-çay ekosistemaları və buxor buğusunu qoruma məqsədilə 1971-ci ildə yaradılmışdır. Köxitang dövlət sifarişli qoruğu 1986-cı ildə Payğambarorod qoruğu ilə birləşdirilərək, Surxon dövlət qoruğuna çevrilmişdir.

qoruq sahəsindəki bitki və heyvan aləmini qorumaq, öyrənmək, elmi tədqiqat işləri aparmaqdan ibarətdir. Surxon dövlət qoruğunun dağ-meşə ekosisteminə daxil olan Köhitang (dəniz səviyyəsindən 850–3157 m yuxarı) hissəsi (24583 ha) hidroloji şəbəkəyə, böyük-kiçik çaylara zəngindir, Laylakon, Qızılolmasoy kimi böyük çayları da var. Qoruq sahəsində Zarautsoy rəsmləri saxlanılan dara məşhurdur. Köhitangda türkiston və zarafşon arxaları (8033 ha), türkiston zarangi (104 ha), turongil (512 ha), buxor badamı (891 ha), ciyda (183 ha), şirin badam, ərik, qoz, xandon pista, saksovul, butalar və digər bitkilər yetişir. Bitkilərin 810 növü mövcuddur, onların 29 növü Özbəkistan Qırmızı Kitabına daxil edilib. Dağ və dağ yan qövslərində türkiston silovsi, morxur, Asiya mufloni, qurd, tülkü, dovşan, borsiq, müxtəlif zəhərli ilanlar və quşların 130-a yaxın növü rast gəlinir.

Qoruyucu sahənin Peyğəmbərol bölməsi (Amudaryadakı kiçik ada — uzunluğu 8, eni 5 km; 3044 ha) meşə və çəmənlikdən ibarətdir (1986-cı ilə qədər etalon çəmənliklərin bitki və heyvan aləmini təbii halda qorumaq məqsədilə yaradılmış müstəqil qoruyucu sahə olmuşdur). 970 hektarını meşə, qalan hissəsini çəmən, tərakciy, yulrun və tərak qarışıq çəmənliklər təşkil edir. Həmçinin, adada çuçuqmiya, yulğun və qalofit bitkiləri yetişir. Çəmənliklərdə buxor xongulu, vəhşi tondız, qamış məşəyi, quşlardan qirgıvul, bürqut, tasqara, qirgıy; hind cəyrəsi, sürünənlərdən çöl ağaması, tısbağalar, kaltakesaoar, ilanlar və digər çoxlu növlər rast gəlinir. XII—XIII əsrlərdə ada müqəddəs ziyarətgah olmuşdur. Rəvayətlərə görə, adada müsəlman aləmlərindən biri dəfn edilmiş və onun qəbri üzərində Zülkifl məscidi olmuşdur. Buna görə, müsəlmanlar bu adanı müqəddəs yer, yəni “Peyğəmbərol” adlandırmışlar.