Tokaj-Bodrogzugi Tájvédelmi Körzet

Tokaj-Bodrogzugi Təbiət Qoruma Sahəsinin sahəsi 4 242 hektardır, bundan xüsusi qorunan 665 hektardır. Təbiət Qoruma Sahəsi Aggteleki Milli Parkı İdarəsinin tabeçiliyindədir.

Məkanı

Təbiət qoruma sahəsi Bodrogküzdə, Olaszliszka‑Zalkod xəttindən Tokaja qədər uzanan "zug"da yerləşir.

Tokaji Kopasz dağı

Kopasz dağı Macarıstanın ən böyük, ən yüksək (512 metr) və eyni zamanda ən gənc (miokən dövrü) vulkanik şah əsərlərindən biridir, onun kvartsandezit və riolit əsas qaya təbəqəsini löst torpaq örtür. Bir neçə yüz il davam edən davamlı üzümçülük səbəbindən dağın orijinal bitki aləmi yalnız üzümçülüyün mümkün olmadığı hissələrə qayıdıb. 18-ci əsrin sonlarında filoxéra xəstəliyinin baş verməsinə qədər flora bu sığınacaqlarda yaşamağa qadir idi. Dağın cənub və şimal tərəflərinin bitki örtüyü adi haldan daha böyük dərəcədə bir-birindən fərqlənir.

Cənub bölgələrinin bəzilərində artıq Aralıq dənizi tipli, şimal tərəfdə isə dağlıq mənzərəni xatırladan şərtlər olduğu halda, dağlıq əsasən qitəvi xarakter daşıyır. Qətiyyətlə qorunan cənub tərəfdə pendir göyərtisi ilə birgə isti sevən tüklü meşə palıdları və qayalıq çəmənliklərin birləşmələri hökm sürür, dağın ətəyində isə dəyərli çəmənliklər uzanır. Bu birləşmələrdə zəngin yumşaq gövdəli flora yaşayır, ondan da ondan çox çobanyastığı növü, böyük çobanyastığı, qara və qızıl çiçəkli çiçək, bahar tikanı, çöl çiçəyi, sarı kətan, çəmən qanadgülü çiçəklənir. Hətta bu çox dəyərli floradan da xüsusi olaraq ipək qızılgül seçilir, bu Karpat havzasında yalnız burada tapılır. Dağın şimal tərəflərində bükböyürən qığılcım- palıdlar və qızılcığır meşələri mövcuddur, altdəki bitki örtüyündə turban liliya çiçəklənir. Meşə aydınlıqlarında və kiçik çəmənliklərdə kornistarı və çobanyastıqları bəzəyir. Kopasz-dağının heyvan aləmi də çox zəngindir. Su az olan dağda bir neçə sürünən növ yaşayır, torpaq, yaşıl və çevik ilanların yanında xüsusilə dəyərli rezkli və çarpaz ilanların mövcudluğu qeyd olunur. Quş aləminin ən dəyərli üzvləri burada nisbətən tez-tez rast gəlinən daş quşu, müntəzəm yuva quran bayquş və ural bayquşı, həmçinin çöl sahələrində yuva quran qartal quşlarıdır. Meşələrdə tülkü, vəhşi pişik, tülkü növləri arasında dovşan və tülkü yaşayır.

Bodrogzug

Bu gün ölkədə bu, su ilə mütəmadi olaraq örtülən yeganə sahədir. Təbii dəyərləri, toxunulmazlığı ilə yanaşı, qismən buna görə 1989-cu ildə beynəlxalq Ramsar sahələri siyahısına su quşları üçün artırılmış əhəmiyyətli yaşayış yeri kimi daxil edilib. Tisa çayının illik bir neçə dəfə daşması nəticəsində çayın ətrafı bir zamanlar nəhəng gölə çevrilmişdir. Hər il ən azı iki dəfə (qışın sonunda və yayın əvvəlində), bəzən isə daha çox dəfə su altında qalır Bodrogköz-ün ən dərin hissələri, əsasən Tisa və Bodrogun kəsişdiyi minlərlə hektar sahəsi olan Bodrogzug. Bodrogzug sahəsində bataqlıqlar, nəm, təravətli çəmənliklər, çamur gölləri, palçıq çuxurlu sahələr bir-birini əvəz edir. Bəhrəm-çay ağacları, yumşaq yarpaqlı sahələr və çay sahil meşələri ilə yanaşı, bəzən də bir zamanlar nəhəng sahələri əhatə edən palıd- qarağac- çam meşələrinin qalıqları tapılır. Bataqlı hissələrdə sazlıqlar, yüksəklikli birləşmələr yaşayır, çamur göllərinin suyunda zəngin yosun birləşmələri mövcuddur. Sığ, çamurlanan suların üzərində sülgə, çobanyastığı və çəmən çiçəyi yaşayır, cücək gül, cücək pərdəsi və göl gülü çiçək açır; çuxurlarda kornistarı, müxtəlif növ qırmızı qurd və Tisa sahilindəki margit çiçəyi, nəm çəmənlikdə isə sibir çiçəkli çiçək çiçək açır. Bodrogzugun su ilə dolu dünyasında bir neçə qurbağa növü və su sürünənləri, bataqlı tısbağa, sığ, sürətlə isidilən suların üzərində lapı çölçək və çəmən şeridi yaşayır. Zəngin heyvan aləminin həqiqi gözəllikləri də burada quşlardır: boz və qırmızı qartal, balıqçıq, balıqçıq, kiçik və böyük çəpər quşları sahədə yuva qurur, nəm çəmənlikdə çölçək, quru yerlərdə isə tülkü. Az gəzilən meşələrdə qara çölçək də yuva qurur. Yırtıcılar arasında qəhvəyi və kül rəngli çəmən bayquşu, çəmən qulaqlı bayquş və nadir hallarda qəhvəyi kəpənək forması göydə görsənir.

Bitki və heyvan aləmi

Tokaj və onun ətrafının canlı aləmi unikal və qeyri-adi‑dır. Burada dağlıq və Alfoldun toqquşma zonasında müxtəlif flora‑ və fauna elementləri qarışır. Floristik baxımdan Macar florası (Pannonicum) orta dağ florası bölgəsinin müstəqil florası (Tokajense). Xüsusilə dağın cənub yamaclarındakı cəmiyyətlər dəyərli hesab olunur (isti sevən meşə, çiyələkli çəmənli meşə, cücə çəmən, çınqıllı çəmən, yamac çəmənliyi, silikat qayalıq çəmən, dağ otlaqları). Dağda 17 növ orkide yaşayır. Xüsusi bitki aləmi xüsusi heyvan aləmi ilə əlaqəlidir. Təxminən 300 növün üçdə ikidən çoxu qorunan və ya artırılmış qorunma statusunda olan növlərdir.

Mədəni dəyərlər

Tokaj dağlıq üzümçülük və şərab istehsalı 1000 illik tarixə malikdir. Şərab bölgəsinin sənədləşdirilmiş tarixi sübut edir ki, üzümçülük həmişə "üç çadır dağ" (Tokaji dağ, Abaújszántó Sátor dağ və Sátoraljaújhely Sátor dağ) tərəfindən müəyyən edilmiş üçbucaq daxilində baş verib. Tokaj dağlıq şərab bölgəsi 1737‑ci ildə kral əmri ilə dünyanın ilk bağlı şərab bölgəsi elan edildi, bunun nəticəsi olaraq bu bölgədə şərab istehsalı təxminən 3 əsrdir ki, ciddi şəkildə tənzimlənən qanuni çərçivələrdə həyata keçirilir. Tokaj dağlıq üzümçülükdə və pivəxana tikintisi adətləri şərq, Qafqaz və qərb, Roma üzümçülük ənənələrinin birləşməsidir. Bələdiyyələrin tikilmiş irsi vasitəsilə tokajın özünəməxsus şərab istehsalı prosesləri, köhnə adətləri izlənilə bilər. Bu köhnə adətlər pivəxanaların və şərabxanaların formal görünüşünü formalaşdırıb, bu da Macarıstanın digər bölgələrindən fərqlənir.