Toʻpolon suv ombori

Toʻpolon su rezervuarı — Surxondaryanın sağ çayı — Toʻpolondaryo qurulmuş böyük hidrotexnika inşaatı. Surxondaryo vilayəti Uzun kəndindən 1,5 km məsafədə yerləşir. Su rezervuarının tikintisi 1983-ci ildə başlamışdır. Suvarma və hidroenergetika məqsədlərinə xidmət edir. Çay suyunu mövsümi toplayır. Su rezervuarı uzun tipdədir. Tərkibində daş‑torpaq toğonu, su çıxışı (300 m³/s) və su təzyiqi (120 m³/s) inşaatları, GES (güc 175 MVt) var. Loyiçaya görə uzunluğu 410 m, eni 180 m, tam tutumu 500 mln. m³, faydalı tutumu 470 mln. m³.

Surxon‑çayı vilayətinin Denov, Şorçi, Qumqoğon rayonlarındakı ekinzorların suvarılmasında istifadə olunur, bir sıra kanallara su verir, GES gücü vilayətin cənub bölgələrində elektrik enerjisi təchizatını yaxşılaşdırır.

Toʻpalang GES‑inin quraşdırılmış gücü 175 MVt təşkil edir

. İllik elektrik enerjisi istehsalı 467 milyon kVt/saat təşkil edir. Su rezervuarının birinci mərhələsi (30 MVt) 2006‑cı ildə işə salınıb. İki hidroelektrik blokuna — hər birinin gücü 15,5 MVt olan 2 turbin və 18,75 MVt gücə malik 2 generator quraşdırılıb. Birinci mərhələdə illik elektrik enerjisi istehsalı 63 milyon kVt/saat təşkil edərək, Surxondaryo vilayətində elektrik enerjisi istehlakını 40‑50 faizə qaplayıb.

İkinci mərhələ (145 MVt) 2023-ci ildə işə salınıb. Hər birinin gücü 72,5 MVt olan iki hidroagregat quraşdırılıb. Bütün dörd hidravlik blokları Rusiyanın Leningrad metall zavodunda (LMZ) və Power Machines OAJ-nın Elektrosila zavodunda istehsal edilib. İkinci mərhələnin dəyəri 84,4 milyon dollar təşkil edir, ondan 38,3 milyon dolları Rusiyanın dövlət korporasiyası hesabına VEB.RF krediti ilə ödənilib. Tikinti-quraşdırma işləri „Toʻpalang HPD“ holdinginə məxsus „Toʻpalang HPD Platinium“ şirkəti tərəfindən həyata keçirilib, onun direktoru və təsisçisi (61,7%) „Oʻzbekgidroenergo“ DAK rəhbəri Abdugʻani Sanginovun oğlu İslam Abdugʻaniyeviç Abdurahmonov hesab olunur.

13-mart günü Ozbəkistan Prezidenti Şavkat Mirziyoyevin iştirakı ilə ikinci mərhələnin istifadəyə verilməsinə həsr olunmuş möhtəşəm mərasim keçirilib.

2021-ci ilin sentyabr ayında Sariosiyo, Denov, Şorçi, Qumqo‘rg‘on, Jarg‘org‘on, Bandixon, Qızırıq, Şerobod, Anqar, Muzrobod şəhərlərinin 1,7 milyon əhalisini içməli su ilə təmin etməyə yönəldilmiş To‘palang su anbarından 361 kilometr uzunluğunda magistral su borusunun qurulması başlanıb. Surxondaryo vilayətinin Termiz rayonu və vilayət mərkəzi — Termiz şəhəri də su ilə təmin olunma dərəcəsini yaxşılaşdıracaq. Bu magistralın sifarişçisi — Dövlət Mənzil Kommunal Xidmətləri Nazirliyi sistemindəki su təminatı və kanalizasiya unitar müəssisələri aktivləri əsasında 2019-cu ildə yaradılmış „O‘zsuvta‘minot“ AJ‑dır. Baş podratçı — To‘palang HPD Platinium. Layihə dəyəri 138 milyon ABŞ dollarını təşkil edir. Layihə dövlət büdcəsi hesabından maliyyələşdirilir. 1420 × 10 diapazonunda xarici iki qatlı polietilen izolyasiyalı polad borular Rusiyanın Zaqorsk boru zavodu tərəfindən təchiz edilir. Layihənin tamamlanması 2024-cü ilə planlaşdırılıb.