Turkmen Madrasa

Türkmən Madrasa (digər adları: Rahmatulla toʻqsabo madrasa) Buxara şəhərinin, Buxara bölgəsinin, Özbəkistan Respublikası tarixi mərkəzində yerləşən iki mərtəbəli madrasa binasıdır. O, Özbəkistanın maddi və mədəni irsinin daşınmaz əmlak obyektləri üzrə milli reyestrinə daxil edilib.

2010-cu il dövlət proqramına əsasən madrasanın tikintisi və təmiri üçün vəsait ayrılmasına baxmayaraq, bu günə qədər laqeyd və köhnəlmiş vəziyyətdə qalır.

Tarix

Madrasa 1905–1910-cu illərdə Buxara Əmirliyi paytaxtının Kemuxtgaron məhəlləsində, Uzbek hökmdarı Abdulahad Xan (1885–1910) dövründə, Rahmatullaboy qorovulbegi Türkmən öz vəsaiti ilə tikilmişdir. Mənbələrə görə, Rahmatullaboy Türkmən qorakoʻl yunla ticarət edən bir iş adamı idi. O, Çorçoýdan Buxaraya gəlmiş və əmirlikdə qorovulbegi və toʻqsabo titullarını daşıyırdı. Onun tikdiyi madrasa 34 otaqdan ibarət idi.

Sovet hakimiyyətinin qurulmasından sonra madrasa tələbələrinin təhsili dayandırıldı.

2010-cu ildə qəbul edilmiş Dövlət Proqramına görə, madrasa 2011-ci ildə sorğu keçirilməsi, təcili hissələrinin ayrılması, strukturunun gücləndirilməsi, tikilməsi və təmir edilməsi, bəzək ornamentlərinin bərpa və qorunması üçün planlaşdırılmışdı və bu işlərin həyata keçirilməsi üçün 100 milyon som ayrılmışdı, lakin madrasa bu günə qədər köhnəlmiş vəziyyətdə qalır.

Buxara şəhərinin memarlıq abidəsi kimi madrasa binası, 2019-cu ildə təsdiq edilən Özbəkistanın maddi və mədəni irsinin daşınmaz əmlak obyektləri üzrə milli reyestrinə daxil edilib və gələcəkdə turizm xidmət obyektinə müasir istifadəyə verilməsi planlaşdırılır.

2020-ci il məlumatlarına görə, bir investor Türkman mədrəsəsinin bütövlüyünün qorunması, vəziyyətinin yaxşılaşdırılması, bərpası və onu turistlər üçün cəlbedici obyektə çevirmək layihəsini təqdim edib. Mədrəsə əsasında turizm xidmət obyektinin yaradılması üçün ilkin layihə hazırlanmış və Özbekistanın Mədəni İrs Departamentinin Elmi‑Ekspert Şurasına təqdim edilmişdir.

O, Buxara şəhərində Mirzo Ulugbek MFY-ə məxsus Kemuxtgaron küçəsində yerləşir.

Memarlıq

Mədrəsə binası bişmiş kərpicdən, 2 mərtəbəli, 34 otaqdan ibarətdir. Onun portalı koşin plitələri ilə bəzədilmişdir.

Mədrəsənin qapısının üstündə mərmər lövhə yerləşir. Üzərində 2 sütun və 7 sətir şeir yazılıb. Mərmər lövhə çatlamış və 3 hissəyə bölünmüşdür. Ortada dərin bir güllə izi var. Güllə aşağıdan üçüncü sətirdəki yazıları zədələyib. Lövhədəki yazıya görə, bu mədrəsə Rahmatullaboy qorovulbegi Turkman, Türkmənlərin qüruru, Amir Abdulahad Khan dövründə tikilmişdir. Son sətirin altında 1329 AH (1910 AD) ili göstərilib. Onun Chorjoʻydan Buxaraya gəlməsi də bu lövhədəki yazılarla təsdiqlənir.