Vanî Mehmed Efendi Mosque

Vanî Mehmet Efendi Camisi ya da xalq arasında bilinən adı ilə Vaniköy Camii, İstanbulun Üsküdar rayonunun Vaniköy məhəlləsində yerləşən, 17-ci əsrdən qalan tarixi bir məsciddir.

Məscidin banisi Vanî Mehmed Efendi, Padşah IV. Mehmet dövründə, Köprülüzâde Fazıl Ahmed Paşa’nın himayəsini qazanmış, dövrün ulamalar sinifinin məşhur müfəssir və vaizlərindən idi.

Tarixi

Padşah IV. Mehmed, Üsküdar yaxınlarında, o dövrdə Papaz Bağçası ya da Papaz Qoruğu adı ilə bilinən məkanı, müəllimi Vânî Mehmed Efendi’yə hədiyyə etmiş. Boğaziçi’ndə yerləşən bu məhəllə, sonralar onun adı ilə Vaniköy olaraq adlandırılmışdır. Vânî Mehmed Efendi, məhəlləni imar etmiş. Hicri 1076, miladi 1665-ci ildə məhəlləyə bir məscid tikdirmiş. Məscidin yanına öz konutu olaraq bir yalı və bir də mədrəsə inşa etdirmiş. Cəmi və yalı bu günə qədər ayaqda qalmağı bacarmışdı.

Memarlıq xüsusiyyətləri

Ağac karkas məsciddir. Tək şərəflı minarəsi kəgir zəminə oturulmuş və betonarmadır. Dəniz tərəfdən bir divar çeşməsi olan məscidin qorun tərəfi yüksək sütunlarla çardaq şəklində inşa edilmişdir.

Yanması

15 Noyabr 2020 tarixində elektrik quraşdırmasından qaynaqlanan yanğın səbəbindən məscidin ağac hissələri yanmış; məscid daxilindəki hat və tezhip kimi kolleksiyalar da yanğın nəticəsində zərər görmüşdür. Yanğana dair ekspert rəylərində, məscidin idarəsindən məsul vakıf məsul tutulmuşdur. Yanğından iki gün sonra açıqlama verən dövrün İstanbul Valisi Ali Yerlikaya, məscidin bərpa layihəsinin iki il ərzində tamamlanacağını proqnozlaşdırdıqlarını bildirdi.

Bərpası

Noyabr 2022-dən sonra başlayan bərpa prosesi təxminən 2,5 il davam etmişdir. Yanan ağaclar və sonradan əlavə edilən möhkəm betonarmə hissələr çıxarılmış, məscid struktur olaraq gücləndirilib dəstəklənmişdir. Orijinal qələm işi bəzəklər konversiya işləri sonrası yenidən yerinə qoyulmuşdur. Lazımi yerlər horasan harcı ilə doldurulmuş, minarənin şapkası yenidən hazırlanmışdır. Vaniköy Camii, 16 İyun 2023 tarixində Prezident Recep Tayyip Erdoğan’ın qatıldığı mərasimlə yenidən ibadətə açılmışdır.