Yörük Ali Efe Museum

Yörük Ali Efe Muzeyi, Aydının Yenipazar rayonunda 2001-ci ildən bu yana xidmətə açılmış muzeydir. Region qəhrəmanı Yörük Ali Efe‑nin yaşadılması məqsədilə qurulan muzeyin bağçasında Yörük Ali Efe‑nin məzarı və heykəli yerləşir.

Muzeyin yaradılması

Aydın vilayəti Yenipazar rayonu, Yörük Ali Efe Küçəsi üzərində yerləşən və 19-cu əsrin sonunda tikildiyi təxmin edilən Yörük Ali Efe‑yə aid ev 1980-ci illərdə çıxan bir yanğınla tam yanmış, yanğından sonra bina və bağçası taleyinə tərk edilmişdir.

1995-ci ildə Aydın İl Mədəniyyət Müdiri Özgen Karaca rəhbərliyindəki Aydın Valiliyi Mədəniyyət Komissiyası, Milli Mübarizədə işğalçı qüvvələrə qarşı silahlı müqavimətin Aydın‑dakı rəhbəri Yörük Ali Efe‑nin evinin bərpa edilərək, Muzey Ev kimi yenidən həyata keçirilməsi və gələcək nəsillərə ötürülməsi təklif etmişdir. Bu təklif də Aydın Valiliyi tərəfindən Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinə təqdim edilmişdir.

Yörük Ali Efe'nin mirasçıları adına Kayhan Kavas'dan projenin həyata keçirilməsi halında, müvafiq daşınmazın Mədəniyyət Nazirliyinə bağışlanacağı sözü alınmış, 1997-ci ildə Evin Muzey kimi istifadəsinə dair Mədəniyyət Nazirliyi və varislər arasında bir protokol imzalanmışdır. Daşınmazın Mədəniyyət Nazirliyinə təhvil verilməsi prosedurları 1999-cu ildə həyata keçirilmişdir. İzmir Rölöve və Abidələr İdarəsi rölöve, yenidən dizayn və yeniləmə layihələrini hazırlamış, qeydiyyat qərarı daşınmaza aid bu layihələr İzmir 2 nömrəli Mədəniyyət və Təbii İrsin Qorunması Şurası tərəfindən təsdiq edilmişdir. 1999-cu il vahid qiymətləri üzrə təxminən 94 milyard TL 1. Kəşf dəyəri ilə bərpa işinin Aydın İli Ören yerləri gəlirləri ilə həyata keçirilməsi Nazirlik tərəfindən əmrlənmiş, 13.12.1999 tarixində 1999–2000 illərinə səri olaraq Aydın Valiliyi İl Daimi Encümen tərəfindən tenderə çıxarılmışdır. Bu arada Yörük Ali Efe Evi bütövlüyündən əvvəl ayrılmış 7 nömrəli parsel daşınmaz da kamulaşdırılaraq bağa daxil edilmiş, sonradan tikilən bina və süni strukturlar yıxılaraq bağ köhnə orijinal halına qaytarılmışdır.

Bu iş çərçivəsində harab vəziyyətdə olan bina və bağın tamı təmizlənmişdir. Daha sonra təməlindən etibarən əsli ilə uyğun hazırlanmış yeniləmə layihəsi və bərpa prinsipləri çərçivəsində bina yenidən tikilmişdir. Bağda bilet kassası, mühafizəçi otağı və ziyarətçilərə xidmət edəcək tualetləri olan ikinci bir qurğu həyata keçirilmiş, sığınacaq təmir edilmişdir. Köhnə badam evi kimi tanınan müstəmləkə binası da təmir edilərək qır qəhvəsinə çevrilmiş və ziyarətçilərə xidmət məqsədi güdülmüşdür. Bir hissəsi yıxılmış bağ divarları təmir edilmiş, yenidən tikilmiş, bağın tərtibatı tamamlanmışdır. Yenipazar qəbiristanlığında yerləşən Merhum Yörük Ali Efe-nin qabri isə Nazirlər Kabinetinin 29.08.2000 tarixli və 2000/1252 saylı qərarı ilə Muzey Bağına köçürülmüşdür.

Evin bərpa işləri tamamlandıqdan sonra varislərinə çağırış edilərək Yörük Ali Efe-nin xüsusi əşyalarının toplanmasına kömək etmələri istənmiş, Aydın Muzeyi Əsər Dəyər Qiymətləndirmə Komissiyası tərəfindən əsər toplanaraq sərgiləmə və avadanlıq işləri aparılmışdır. Mədəniyyət Nazirliyi tərəfindən Prof. Dr. Tankut Öktem-ə hazırlanmış Yörük Ali Efe-nin heykəli də bağdakı yerinə yerləşdirilmişdir.

Yörük Ali Efe Evi Muzeyi 8 İyun 2001 tarixində ziyarətə açılmışdır.