Yunus Khan Mausoleum

Yunusxon məqbərası – Toshkentdəki memarlıq abidəsi (XV əsr); Oʻzbekiston Beynəlxalq İslam Akademiyası ərazisində yerləşir. 1487-ci ildə Toshkent hakimi Yunusxonun vəfatından sonra Şeyx Xovandi Toğur qəbiristanlığında Yunusxonun oğlu Ahmadxon (Olachaxon) tərəfindən qurulmuş hesab edilir, tikinti sonrakı dövrlərdə də davam etdirilmiş. Məqbərə dördbucaqlı (21,2×22 m), pəncərəgumbazlı, böyük otaq (7×7 m), iki yanında qoş qatlqlı hücrələrdən ibarətdir. Binanın xarici gumbazi, pəncərə rəqəmi (XIX əsrdə) pozulmuş, bəzəkləri saxlanmamış, bina bir neçə dəfə təmir edilmiş. Otağın daxili hissəsinə gənc kəri naxışlar, muqarnaslar işlənib. 1970-ci illərin sonunda Yunusxon məqbərəsinin vayron olmuş hissələri bərpa edildi; 1999—2005-ci illərdə qata təmir edildi.

Poshshoxon Toʻraxoʻja və onun oğlu Eshontoʻraxoʻja tərəfindən 1913-ci ildə məqbərənin cənub tərəfində minarə tikilir. Bu minaranın yaxınlığında isə, hər il dini mərasimlərdə iştirak etmək üçün gələn rus çinovnikləri üçün şiypon tikdirilir. Bu görünüşdəki şiyponlar 4 ədəd təşkil edir.

Yunusxon məqbərəsinin yaxınlığında 1 ədəd eyni adla adlandırılan mədrəsə və iki məscid tikilmişdir. İki məscidin adı Qəribboy və Saidazimboy olaraq adlandırılıb. Bu məscidləri iki böyük tacir tikdirib, öz adları ilə adlandırıblar. Taxta ilə bağlı işləri daha sonra „Vatan“ kinoteatrının inşasını aparan Toshkentdən olan Saidazim Usmonov etmişdir.

1894-ci ildə məqbərə və qapı arasında „Xotin“ məscidi tikilmişdir. Məscid müəyyən müddət ərzində şahmat klubu və kitabxana funksiyalarını da yerinə yetirmişdir. Məscid XX əsrin ortalarında dağıdılmışdır. Bəzi mənbələr bu məscidin 1932-ci ildə başqa yerə köçürülmüş olduğunu bildirir.

Tarixi

Yunusxon 1485-ci ildə Toshkentin tamamilə öz ixtiyarına keçirdiyi və Toshkenti paytaxt elan etdiyi. İki ildən sonra hicri 892-ci ildə falaj xəstəliyi ilə vəfat edir. Onun oğlu Mahmud atasına həsr edərək bu məqbəranı tikdirir. Məqbərə divarlarında, indi sönmüş amma belə yazıldığı deyilən:

Hazrat Yunusxon 818-hijriy ilində doğulub 892-hijriy ilində vəfat etdi. O, 74 il ömür sürmüş. Məqbərə 979-hijriy ilində ilində dağıdılmış

Yazı davamında yazılmış şeirdə Boboxo‘ja tərəfindən 1584-ci ildə təmir edildiyi qeyd olunmuş. Eyni məlumat XVI əsrdə Hofiz Tanish tərəfindən yazılmış “Abdullanoma” əsərində də yazılmış

Arxeoloji müşahidələr

Arxeoloq Massonun 1942-ci ildə apardığı tədqiqatların nəticəsində onlar sümük qalıqları və tapıntıların azlığına görə bu yerdə insanlar sıx yaşamamış və torpaq təbəqəsinə baxaraq məqbərə sahəsinin bağ olduğunu müəyyən etmişlər. Bundan məqbərənin şəhər qalasından kənarda yerləşdiyi müəyyən edilmişdir. 1967-ci ildə Rtveladze tərəfindən aparılan arxeoloji tədqiqatlar da bunu sübut etmişdir

Arxeoloji tədqiqatlarda məqbərə içində dəfn əsəri və ya sümük qalıqları tapılmayıb. yəni cəsəd bu yerə dəfn edilməyib. Bəzi rəvayətlərə görə Yunusxon cəsədi Monqolistana aparılmışdır, lakin bu rəvayətə sübut gətirilməyib