Adeyze Mosque

Адейзе мешіті (Adeyze Camii, немесе Атизе мешіті — Atize Camii) — Афьонқарахисар провинциясының орталығында, Хаджы Афтал (Hacı Aftal) маңайындағы Адейзе көшесінде (Adeyze Sokak) орналасқан тарихи мешіт. Осман дәуіріне жататын ғимаратты Хаджы Мұстафа ағa (Hacı Mustafa Ağa) салдырған. Кітабесі бойынша мешіт 1911 жылы салынған.

Тарихы

Адейзе мешіті — 20 ғасырдың басында салынған кеш Осман дәуірінің мешіттерінің бірі. Ғимаратты салдырушы — Хаджы Мұстафа ағa. Мешіттің кіреберіс есігі үстіндегі жазуда 1911 жыл көрсетілген. Мешіт 1910 жылы болған өрттен кейін жөндеуден өтіп, әйелдер махфилі жаңартылды. 1955 жылы төбесі жаңартылып, терезелері биігірек деңгейге көтерілді. 1984 жылы шатыры жөнделіп, науалары жаңартылды және төбе үстіндегі топырақ қабаты алынып, орнына оқшаулағыш материал төселді. Соңында 2018 жылы Қорлар бас басқармасы (Vakıflar Genel Müdürlüğü) қалпына келтірді.

Сәулеті

Мешіт — кесілген тас қабырғалы, ағаш төбелі және сынық шатырлы ғимарат. Шатыры Марсель қыштарымен жабылған. Төртбұрышқа жақын, сәл қисық жоспарлы ішкі кеңістік шамамен 7,40 × 10,50 метр өлшемді. Соңғы жамағат орнымен бірге ғимараттың ұзындығы шамамен 12,90 метрге жетеді. Негізгі кіреберіс батыс қасбетте. Батыста қос қақпақты темір есік бар. Есік төмен аркалы, есік жақтауларында кесілген тас пен мәрмәр пайдаланылған. Арканың орта бөлігінде шығыңқы тұйықтауыш тас орналасқан. Бұл бөліктегі стильденген өсімдік өрнек терезе аркаларында да қайталанған. Ғимараттың оңтүстік қасбетінде екі, батыс қасбетінде бір үлкен терезе бар. Солтүстік-батыс қабырғада жоғарғы деңгейде кішкентай төртбұрышты терезе орналасқан. Үлкен терезелер кесілген тас жақтаулы және төмен тас аркалы.

Мешіттің ішкі кеңістігі ағаш науа тәріздес төбемен жабылған. Төбенің ортасында шаршы пішінді кіндік бар. Бұл бөлікте ою өрнек және бұрыштарында салбырама тәрізді ағаш әшекейлер бар. Михраб екі жағынан жарты бағаналармен қоршалған ойық түрінде жасалған. Ағаш минбар оңтүстік-батыс бұрышта орналасқан. Әйелдер махфилі солтүстікте, соңғы жамағат орнының үстінде орналасқан және оған солтүстік-батыстағы есіктен апаратын ағаш баспалдақпен көтеріледі. Махфил бес ағаш тіреуге және қабырғаларға сүйенген, алдыңғы бөлігі ағаш торлы.

Мұнара мешіттің оңтүстік-батыс бұрышында орналасқан және шатыр деңгейінен бастап көтеріледі. Шағын кесілген тастардан тұратын табан бөлігінен цилиндр тәрізді кірпіш денеге өтеді. Шерефе астында тас және ойық мотивтері бар. Шерефе қоршауы кесілген тастан, ұяшық бөлігі кірпіштен, ал күмбезі кесілген тастан жасалған.