Alexandria Eschate

Alexandria Eschate (Attic Greek: Ἀλεξάνδρεια Ἐσχάτη, Doric Greek: Ἀλεξάνδρεια Ἐσχάτα, romanized: Alexandria Eschata, "Furthest Alexandria") — Александр Македонский құрған қала, Ферғана аңғарының (қазіргі Тәжікстан) оңтүстік-батыс шетінде 329 б.з. ж. тамыз айында негізі қаланған. Бұл Орталық Азиядағы Александр империясының ең солтүстік шекаралық бекеті болды. Alexandria Eschate Жаксартес (Сырдария) өзенінің оңтүстік жағалауында, қазіргі Хужанд (Хуҷанд; خجند) қаласының жерінде, қазіргі Тәжікстанда орналасқан. Рим жазушысы Курцийдің айтуынша, Alexandria Ultima грек мәдениетін 30 б.з. ж. дейін сақтап қалған.

Ахеменид империясы

Үлкен Кіріс осы жерде өзіне солтүстік-шығыстағы ең соңғы бекет ретінде танылған Цирополь қаласын құрған. Бұл аймақ, Alexandria Eschate құрылатын жер, Персияның Ксеркс I бастаған трансқұрлық империясының құрамында болды. Персия империясының басқа бөліктерінде гректер көтеріліс көтергенде немесе қиындық туғызғанда, оларды Персия империясының солтүстік-шығыстағы, отанынан ең алыстағы бөлігіне қуып жіберетін. Бұл сирек емес, өйткені Иония көтерілісіне қатысқан Азия кішкентай жағалауында грек полистері орналасқан. Александр Македонскийға дейін Персияның құлауына дейін, сол жерде грек тілі мен мәдениетінің қалдықтары әлі де бар еді. Бастапқы Цирополь, кейінірек Alexandria Eschate орнына айналған болуы мүмкін, жай ғана қайта аталып, негізгі қала ретінде қайта құрылды.

Александр Ұлы

Александр жаулап алу жылдары барысында өз алға жылжуын қолдау үшін тұрақты шекаралық бекеттерді жиі құрып отыратын, бар қалаға жаңа атау беріп, оны тұрақты түрде қорғап немесе уақытша, бірақ ұзақ мерзімді, қалаға ұқсас бекет құрып. Грек автор Плутархтың айтуынша, Александр осы бекеттердің жетпісін өз атымен атаған, дегенмен бұл шамадан тыс айту болуы мүмкін; бүгінгі күні тек бірнеше ондықтары белгілі.

Согдиананы, Парсы империясының солтүстік-шығыс бұрышын қорғау мақсатында, Александр 329 б.з.д. Кипролис пен тағы алты қалаға шабуыл жасады.

Александр алдымен Кипролиске Кратерусты жіберді, ол Согдиананы Александрдың күштеріне қарсы тұрып тұрған ең ірі қала болды. Кратерустың нұсқаулары «қаланы жақын жерде орнату, оны қазбамен және қоршау қабыршақтарымен қоршау, содан кейін өз мақсатына сәйкес келетін қамалдық машиналарды жинау...» дегенді қамтыды. Идея тұрғындарды өз қорғанысына назар аудартып, басқа қалаларға көмек жіберуден сақтандыру болды. Газзадан бастап, Александр басқа қоршаған қалаларды жаулап алды. Жеті қаланың бесі екі күн ішінде алынған. Көптеген тұрғындар өлтірілді. Александр кейін Кипролиске келді, ол қалалардың ең жақсы бекітілгені және ең үлкен халқы бар еді. Сондай-ақ ол аймақтың ең жақсы жауынгерлері бар деп саналды. Александр қамалдық машиналармен Кипролис қорғанысын бұзды. Бомбалау жүріп жатқанда, Александр өз әскерлерінің бір бөлігін қала қабырғасынан төмен орналасқан кебілген су жолынан өтуге бұйырды. Александр да осы миссияға қосылды, және ішке кірген соң, оның әскерлері қала қақпасын ашып, шабуыл күшін кіргізді. Тұрғындар қала алынғанын көргенде, шабуылдаушыларға қатты шабуыл жасады. Александрға басына және мойнына түсіп қалған тас соққысы түсті. Кратерусты жебе жаралады. Бірақ қорғанушылар қуылды. Арриан қорғанушылардың күшін шамамен 15 000 жауынгер деп есептеді және олардың 8 000-ы операцияның алғашқы кезеңінде өлтірілгенін айтты. Қалғандары қала орталық қамалында пана іздеді, бірақ бір күннен кейін су жетіспеушілігіне байланысты берілді.

Битва қалай өткендігі туралы есептер авторлар арасында әртүрлі. Ариан Птолемейдің Цирополь бастапқыдан берілгенін айтқанын сілтейді, және Ариан сондай-ақ Аристобул бойынша бұл орын шабуылға ұшырап, барлық адамдар қырылғанын мәлімдейді.

Бірі, мүмкін Цирополь, Солтүстік-шығыстағы шеткі бекеті ретінде Александрия Эшате деп аталды. Александр құрған басқа көптеген қалалар сияқты, оның әскерінен зейнетке шыққан және/немесе жарақат алған ардагерлердің тобы сол жерде қоныстанды, бұрынғы ұрпақтарда Парсы тарапынан аймақта қоныстанған грек босқындардың үлкен халқының қатарында.

Грек-рим дәуірі

Александрия Эшате Согдий тайпаларымен қоршалғандықтан, және ең жақын грек қонысы – Бактриядағы Оксустың жағасындағы Александрия – солтүстікке шамамен 300 км (186 мил) қашықтықта орналасқандықтан, гректер қала айналасына 6,0 км (3,7 мил) ұзындықтағы қорғаныс қабырғасын салды, бұл ежелгі авторларға сәйкес шамамен 20 күнде аяқталған. Ол жергілікті халықпен көптеген қақтығыстарға ұшырады.

Б.з.д. 250 жылдан бастап, қала Грек-Бактриялық патшасы Эутедемус I Согдияға өз билігін кеңейткеннен кейін Бактриямен үлкенірек байланысқа ие болған болуы мүмкін.

Александрия Эшате сондай-ақ Тарим бассейнінен (қазіргі Синцзян, Қытай) батысқа шамамен 400 км (249 мил) қашықтықта орналасқан, онда Қотандықтар, Тохарлар, Вусун және/немесе Юэжи сияқты басқа үнді-европалық халықтар мекендеген. Грек экспедицияларының Қашғарға дейін жеткені туралы белгілер бар. Тарихшы Страбо гректердің "империясын Серлер мен Фриниге дейін кеңейтті" дегенді айтады.

«Seres» дегеніміз не Қытайдың өзені – осындай жағдайда гректер Қытай мен еуропалық қоғам арасындағы алғашқы тікелей байланысқа 200 б.з.д. шамасында жеткен – немесе Тарим халықтары. Қандай да бір жағдайда, Қытайлықтар Dayuan деп білетін мемлекеттің астанасы, Хан әулетінің (б.з.д. I ғасырдан б.з. II ғасырға дейін) ғалымдары атап өткен, Alexandria Eschate-ке сілтеме жасайтыны болжанады. da префиксі «Үлкен» дегенді білдіреді, ал Yuan иониялықтардың қытайша нұсқасы болды. Dayuan қытай тілінде «Үлкен иониялықтар» дегенді білдіреді, себебі гректер Азияда әдетте «Иониялықтар» деген нұсқамен белгілі болды. Көбірек ақпарат үшін Гректердің атаулары: Ionians, Yunani, және Yavan бөлімін қараңыз.