Bayat Mosque

Баят ауылы мешіті немесе Баят ауылының ескі мешіті — Денизли облысының Чивриль ауданына қарасты Баят ауылының әшекейлерімен әйгілі мешіті. Баят мешіті ескі пішіні сақталып реставрацияланған.

Тарихы

Баят ауылында мешіттің 16 ғасырдан бастап болғаны белгілі. Харимдегі ағаш бағандардың бірінде жазылған һижра 1289 жылына сүйене отырып, қазіргі мешіт 1870 жылы салынып, қабырға суреттері 1872–73 жылдары салынған деп болжанады. Алайда аталған бағандағы жыл мешіттің салынған жылы, ал әшекейлер 1950-жылдары жасалған деген пікір де бар. Қабырға суреттері мен әшекейлері реставрацияланып, жаңартылған мешіт 2022 жылғы сәуірде ғибадатқа ашылды.

Сәулеті

Баят мешіті ауылдың ішінде орналасқан. Шаршы жоспарға жақын тікбұрышты жоспарлы, бір кеңістікті құрылыс. Ағаш тіректерге отырғызылған тегіс төбесімен Баят ауылы мешіті Денизли аймағындағы басқа ауылдарда 18 ғасырдың соңы мен 19 ғасырда салынған мешіттермен ұқсастықтар көрсетеді. Мешіттің кіре берісі және тікбұрышты соңғы жамағат орны солтүстік жағында.

Әшекейлері

Баят ауылы мешітінің әшекейлерінің маңызды бөлігі жазулардан тұрады. Михраб пен харам қабырғаларын айнала жүретін бұл жазулар белдеу, дөңгелек және алмұрт сияқты әртүрлі пішінде жиналған. Дөңгелек аркалы қарапайым ойықтан тұратын михрабта Құранның Бақара сүресінің 255-аяты (Аят әл-Күрси) жазылған. Осы жазудың дәл үстінде Әли Имран сүресінің 37-аятынан алынған сөйлем өңделген. Мешіттің ішкі кеңістігінде сонымен қатар «тақта» түрінде өңделген жазулар бар.

Мешіттің қабырға әшекейлерінде бейнелер мен мотивтер де маңызды орын алады. Михрабтың батысындағы қабырғада Қағба бейнесі, осман әліпбиімен «Аһ мин әл-ғышқ» жазу-суреті бар: «Аһ мин әл-ғышқи уа халатиһи / Ахраға қалби би-харратиһи / Аһ ғишқыңмен ақ қан көз жасым дария болды / Отым сұмдық таулардың өзін өртеді». Шығыс қабырғасында «Әментү» дұғасы кеме пішінінде жиналған. Мұндағы «Уау» әріптерінің арасында Ашаб-и Кәһф тұрғындарының кейбірінің есімдері де жазылған. Діни жазулар мен бейнелерден бөлек, мешіттің қабырғаларында өсімдік, гүл сияқты мотивтер өңделген.