Bileuli karvonsaroyi

Beleuli karvonsaroyi – XIV ғасыр, басқа мәліметтерге сәйкес XI ғасырда салынған сәулет ескерткіші.

Орналасуы

Устюрт платосында, Хорезмнен Волгаға дейін созылған ежелгі каруан жолы, яғни теңіз деңгейінен 193,5 метр биіктіктегі табиғи төбеде, Устюрт платосының оңтүстік бөлігінде, Бейнеу—Қоңырат автожолы және темір жолынан 22,9 километр солтүстік-шығыста, Қарақалпақстан темір жол вокзалыдан 78,3 километр оңтүстік-шығыста және Қарақалпақстан Республикасы Қоңырат ауданының Жаслық темір жол вокзалыдан 66,7 километр солтүстік-батыста орналасқан. Бірінші рет 1946—1950 жылдары Сергей Павлович Толстов жетекшілігімен СССР ФА Хорезм экспедициясы тарапынан зерттелген. 1982 жылы Қазақстан ескерткіштерді жобалау және қалпына келтіру комитетінің экспедициясы (басшысы А. Тоқтабойев) тарапынан зерттелген. Каруан сарай орта ғасырларда Орал және Каспий теңіздері арасында Устюрт арқылы Сарайчик қаласынан Хиваға бара жатқан каруан жолында пайда болған.

Құрылымы

Шамамен биіктігі 8 метр болған 2 баған және қақпа сақталған. Қақпаның арка тәрізді жоғарғы бөлігі қызыл кірпішпен жабылған, есіктердің биіктігі 7,66 метр болып, екі арыстың бейнесі салынған. Арыстар оң алдыңғы аяқтарын көтеріп, артқы аяқтарында тұрып, құйылған құйрықтарын артқа итеріп тұрған күйде бейнеленген. Қазір арыстар бейнесі салынған терракота жоқ. Жергілікті халықтың айтуынша, шетелдік туристер бесіктағы екі арыстың бейнесі салынған терракотаны ұрып, өздерімен алып кеткен. Каруан сарайдың бұрыштары диаметрі 3 метрлік мұнаралармен нығайтылған. Beleuli karvonsaroyi 2 қабатты, 14 бөлмелі, әр қабатында 7 дан жылу жүйесіне ие. Каруан сарай ауласының ортасында құдық орналасқан.

Сипаттамасы

Beleuli karvonsaroyi – Қазақстанда Қытай мен Батыс Еуропаны байланыстыратын ежелгі сауда жолында орналасқан тарихи ғимарат. Ол 18 ғасырда салынған және көптеген жылдар бойы Қытайдан жүк алып келе жатқан сауда каруандары үшін тоқтау орны ретінде қызмет еткен.

Қарвонсарой ежелгі Қазақстанның шаруашылығы мен саудасының өзіндік ерекшеліктерін түсінуге мүмкіндік беретін тарихи мәні бар нысан. Ол саяхатшыларға демалу, емделу, аттары мен қойларын орналастыруға болатын жабық пәтерлермен қамтамасыз ету үшін жасалған. Қарвонсарой ішінде қонақтар бөлмелерін, би залдарын және негізгі тауарлар сатылатын дүкендерді иелене алатын қабатты ғимараттар салынған. Сонымен қатар, онда аяқ киім жөндеу, киім тігу, ат жөндеу бойынша мамандар жұмыс істеген.

Қарван жолында болған белсенді сауда бұл аймаққа саудагерлерді, өнеркәсіпті және басқа кәсіпкерлерді тартқан. Бұған тек қана айналадағы аймақтардың ыңғайлы климаті мен өнімді топырақтары ғана емес, сонымен қатар негізгі сауда жолындағы стратегиялық орналасуы да себеп болған. Шетелдік саудагерлер бұл жерге келісімдер жасау, бағаларды келісу және тауар алмасу үшін келген.

Қазіргі уақытта Белеулі қарвонсаройы Қазақстанның мәдени мұрасы болып табылады. Ол көптеген жылдар бойы қирату және өрттерден арылу нәтижесінде қайта қалпына келтірілді. Бұл тек туристерді ғана емес, Қазақстан тарихы мен мәдениетін зерттейтін ғалымдарды да өзіне тартады. Ол көптеген ғасырлар бойы гүлденген экономика мен мәдениет үшін жағдай жасайтын ежелгі сәулет үлгісі ретінде қызмет етеді.

Белеулі қарвонсаройы Қазақстанның мәдени ескерткіші болып табылады, бұл жерде көптеген ғасырлар бойы дамыған сауда және жүк тасымалдау жүйесінің тиімді жүйесі көрсетілген. Онда халықаралық сауданы ұйымдастырудың негізгі принциптері, сондай-ақ Қазақстанның әлем экономикасындағы тарихи орны көрсетілген.