Category:Rakat Mosque

Rakat мешіті — Ташкент қаласының Яқкасарой ауданында орналасқан мешіт. Мешіттің ескі ғимараты қазіргі Низомий атындағы Педагогика Университеті алдындағы бақшалар алдында болған.

Тарихы

Мешіт тарихы туралы қысқаша мәлімет: “Rakat” ауданының тұрғыны Миржалил ата өзіне тиесілі бақтарынан сегіз сотих жер бөліп, бұл жерге мешіт салу үшін уақф етіп берген.

Ташкент қаласының Яқкасарой ауданындағы "Rakat жоме мешіті", оның өзіне тән қызықты тарихы бар. Ескі Ташкент қаласының төрт далаларының бірі болған Бешйоғоч даласында тұратын халықтың көпшілігі қаланың оңтүстік-батыс бөлігіндегі дала аумақтарына ие болып, жылдың шамамен 9 айы бойы отбасымен қала ауласынан осы жерлерге көшіп, егіншілік пен бау-бақша шаруашылығымен айналысқан. Кейінірек бұл мекендерде халық көбейіп, жаңа аудандар пайда бола бастап, жамағатпен намаз оқылатын кештер (жұма, жаноза, хәйт намаздары) алысқа бармау ниетімен көпшіліктің талап-тілектеріне сәйкес, Чор Ресейінің билігі кезеңінде 1910 жылы Губернатор бақшасы (кейінірек Киров бақшасы, Бобур бақшасы және қазір Достық бақшасы деп аталады) жәнінен ағып өтетін Rakat арығы бойында уақф қаражаты негізінде мешіт салуға шешім қабылданып, оған "Rakat жоме мешіті" деп атау берілген.

Мешіт ғимаратын салуда мамандығы ұсталық болған, өз дәуірінің беделді діни уламы болған асылы қоратошлық, кейінірек Губрбог ауданының тұрғыны Шайх Ешон Бобохон ибн Абдулмаджиджон қорының шәкірті Мұхаммед Юсуф Мұхаммедйор ұлы жетекшілік етіп, өзі "Rakat жоме мешіті"нің бірінші басты имам хатиби болған.

1917 жылғы көтерілістер нәтижесінде Чор саясаты мен Уақытша үкімет құлатылғаннан кейін большевиктер үкіметі дінді мемлекеттен ажыратып, оған қарсы айыпсыз күрес бастады. Коммунистік саясаттың әсерінен көптеген шіркеулер мен мешіттер бұзылды, кейбірі қойма, баспа, артел және басқа мақсаттарда пайдаланылды. Солардың ішінде, 1935-1940 жылдары Ташкент Мемлекеттік педагогика институтының құрылуы байланысты «совет мұғалімдерін дайындайтын жоғары оқу орны алдында діни ұйымның болуы тиімсіз», деген атеистік идеяның негізінде Рақат мешітінің қызметі тоқтатылды. Осы кезеңге дейін, «Рақат жалпы мешіті» Ташкент қаласындағы ең беделді мешіттердің біріне айналып, сергек мешіттер арасында бірінші төрттен бір бөлігін иеленуге жетті.

1943 жылы, Екінші дүниежүзілік соғыс ең жоғары деңгейге жеткен кезеңде, одақтас мемлекеттер тарапынан фашизмге қарсы Екінші фронт ашу мәселесі шешілді және оның негізгі талаптарының бірі СССР-да діни еркіндік беру болды. Сол жылы күзде Совет үкіметінің шешімімен Ташкентте Орталық Азия және Қазақстан мұсылмандарының діни органы құрылды және оған муфтий Эшон Бобохон хазреттері жетекшілік етуге тағайындалды. Оның және ұлы Шайх Зияуаддин қори ибн Эшон Бобохонның исламдағы тұрақтылығы (оларға Аллаһтың рақметі болсын), халқына адалдығы, батылдығы және іс-әрекеттерінің нәтижесінде Өзбекстанда бірнеше мешіттердің қызметіне Мәскеуден рұқсат берілді. Ресми жазбаға сәйкес, Ташкент қаласында 1944‑1946 жылдары Тиллашайх, Мұғұлкөшесі, Аллон, Чиғатой-Чақар, Махкама, Шайх Зайниддин, Қызыл Төң, Саричопон, Хожа Аламбардор, Новза, Яқкасарой, Рақат, Қиёт, Мирза Юсуф, Отчопар, Олмазор, Орқакөшесі мешіттері қайта іске қосылды. 1950 жылға дейін "Рақат жоме мешіті"нің Ташкент педагогика институтының (қазіргі Алишер Навоий атындағы Өзбекстан Мемлекеттік өзбек тілі және әдебиеті университеті) жанындағы ескі ғимараты бұзылып тасталды және атеистік саясатқа төтеп берген сол кезеңдегі үкімет мешіттің жаңа ғимаратын салу үшін жер бөлу мәселесін шешуге мүмкіндік бермеді. Сонда, діни сенімі мықты болған адал азаматтарымыздың бірі – Рақат ауданының тұрғыны Миржалиел ата (Аллаһтың рақметі болсын) өзіне тиесілі бақшаның алты сотих жерін мешіт құрылысы үшін уәф етіп берді. Осы кезеңге дейін, Рақат мешітінің имам хатиби Мұхаммед Юсуф домла соғыста қаза болған екі батырдың ұлдары болып, ауыр сырқатқа шалдыққан (1952 жылдың желтоқсан айында ауыр аурудан қайтыс болған, Аллаһтың рақметі болсын) және Рақат мешітіне Мұхаммед Юсуф домланың Андиджандан көшіп келген достары Низомиддин қожы‑домла Мулла Салим ұлы бас имам хатибі болып қызмет еткен.

Низомиддин домланын өмір жолдары өте қызықты және үлгі тұтарлық. Ол адам ХХ ғасырдың басында Бухара медресесінде діни білім алып, сонымен қатар араб, парсы және орыс тілдерін толық меңгерген. 1920 жылдары Андижон қаласында бір уақытта қожалық жасап, сондай-ақ жамағат мешітінде мұғалімдік қызметте жұмыс істегендіктен халық арасында «қожы-домла» лақап атын алған. Шоаролар үкіметі күшті ғылым иесі болған Низомиддин қожы-домланы діни насихатшы ретінде қадағалауға алады және 1930 жылдардың соңында жалған айыптармен НКВД тарапынан түрмеге салып, өлім жазасына кеседі. Ең қызығы, орыс ұлтына тиесілі болған түрме басшысы «қожы-домла»ны білетін тұтқындардың кеңесіне құлақ түріп, ауыр себебі жоқ ауруға шалдыққан жалғыз ұлының тағдырын мұсылмандардың құтқаруына сеніп, Низомиддин домлаға оқытады және дем береді. Алланың күші көріңіз, содан кейін бала сауығып кетеді және ризашылықтан түрме басшысы барлық жауапкершілікті өз мойнына алып, жолын тауып, Низомиддин қожасын әділетсіз азаптардан құтқарады және босатады. 1950 жылы Низомиддин қожасы отбасымен Ташкентке көшіп келеді, Губрбог ауданына қоныс табады және «Ракат жамағат мешіті»не имамдық етеді.