Dél-Mezőföld Tájvédelmi Körzet

Дель-Мезёфёльд ландшафттық қорық аймағының көлемі 7546,5 гектар, олардың 964,7 гектары қатаң қорғалатын аймақ. Ландшафттық қорық аймағы Дунай–Драва Ұлттық Паркі Дирекциясының қарамағында.

Орналасуы

12 бөлшектен тұратын, көлемі 7546 гектар қорғалатын аумақ Фейер мен Толна уездерінің шекарасында, Алсосентиван, Бикач, Бёльчке, Цеце, Дунафёльдвар, Медина, Надьдорог, Неметкер, Пакш, Седреш, Тенгелиц және Вайта елді мекендерінің шекараларында орналасқан. Ол бірнеше қорғалатын және қорғауға жоспарланған аумақты біріктіру арқылы 1999 жылы құрылды.

Сипаттамасы

Өлкенің табиғи құндылықтары мен морфологиялық ерекшеліктерін мұздану дәуірінде қалың жиналған лёсс қабаты айқындайды. Мыңжылдықтар бойы тығыздалып, көбіне жынысқа айналған шаңда ерекше бедер формалары қалыптасқан. Бұл аумақты оңтүстікте Ежелгі Шарвиз бен Дунайдың шөгіндісі ретінде қалған құм топырағы алмастырады. Тенгелиц құмды өлкесі мен пакш Юрге-мезё аумақтарында Кишкуншагқа ұқсас құмды төбешікті өлкелер қалыптасқан. Дала аймағына ұқсас климатқа және аталған топырақ құрылымына байланысты Дель-Мезёфёльд суға кедей. Қорғалатын деп жариялаудың мақсаты — мезёфёльд ландшафтының өзіндік бет-бейнесін анықтайтын лёсс түзілімдерін, Ежелгі Шарвиздың бұрынғы арнасының орнында пайда болған ұшпа құмды аумақтарды және олардың үстінде қалыптасқан түрлерге бай өсімдіктер мен жануарлар әлемін сақтау, ландшафттық және мәдени-тарихи құндылықтарды қорғау.

Ландшафттық қорық аймағына мыналар кіреді: неметкери Лато тауы, седреши ала қызғалдақ алаңы, бикачи Окёр тауы және киштапеи батпақты шабындық.

Бикачи Окёр тауы 1987 жылдан бері қорғалады. Ол небәрі жүз елу метрге ғана көтеріледі, бірақ соған қарамастан басқа төбешіктердің арасынан ерекшеленеді. Оның қорғалуының басты себебі — қара желкенше өсімдігінің кездесуі.

Киштапеи батпақты шабындығы бұрынғы батпақтардың естелігін еске түсіреді. Төбешіктер арасында ағатын және балық көліне айналдырылған Малом бұлағы аймақтың микроклиматын өзгертті. Ұзақ уақыт су басып тұрған бөліктерде торфтану басталды, онда қорғалатын шамшат гүлі сияқты мұздану дәуіріне жататын түрлердің сақталуы қамтамасыз етілген. Дамба артындағы батпақты шабындық екі сирек кездесетін орхидея түрінің мекені: масаяқты сүйелгүл мен ет түсті саусақ орхидеясының.

Неметкери Лато тауы мен оның маңында жел Ежелгі Шарвиздың тасталған арнасынан құмды алып шыққан, оны адам орман отырғызу арқылы бекітуге тырысқан. Лато тауының өзі биіктігі 152 метр құмды төбешік. Оның негізгі бөлігін құмды жайылымдар алып жатыр, ал етегінде батпақты шабындықтар созылады. Төбешіктер арасындағы дымқыл батпақты шабындықтардың өсімдіктері — ет түсті саусақ орхидеясы, батпақты нёсёфю (эпипактис). Тіктеу карьер қабырғаларында арікуш, түнгі шіркейқұс және жолжелке құстары ұя салады.

Седреши ала қызғалдақ алаңында атауын берген ала қызғалдақ пен көктемгі геріш (адонис) қорғалады. Осы жерде жайылатын мал бұл екі өсімдікті жемейді, себебі олардың жапырақтары улы.

Өсімдіктер мен жануарлар әлемі

Аумақтың табиғи өсімдіктер қауымдастықтары — құмды дала, құмды жайылымдар, кебетін батпақты шабындықтар мен лёсс далалы шабындықтар, олардың арасына інжугүлді емен ормандары, шамшатты емен ормандары мен қандыағашты батпақ ормандары ендірілген. Дерлік әрбір бөлек аумақтың өзінің ерекше ботаникалық, табиғи құндылығы бар. Тек орхидеялардың өзінің 10 түрі кездеседі, ал кейбір жерлерде кекілді бөрітікен мен сібір қылшайыны жаппай өседі. Қатаң қорғалатын татаршөп және сирек кездесетін — мұздану дәуірінен қалған — еуропалық шамшат гүлі де едәуір санда кездеседі. Біздің отандық қызғалдағымыз — ала қызғалдақты да атап өткен жөн.

Жануарлар әлемі тұрғысынан Дель-Мезёфёльд көптеген қорғалатын және қатаң қорғалатын құс пен жарқанат түрлері үшін өте маңызды мекендеу ортасы болып табылады. Батпақты шабындықтардың сирек кездесетін құстары — шалғын шегіртке құсы мен дырылдауық, ал құмды шалғындарда сарышымшықтар жәндіктерді аулайды. Өлкенің ең белгілі кеміргіштерінің бірі — сол сияқты қорғалатын саршұнақ. Соңғы кезеңдегі қоныстандыру бағдарламасының арқасында оның популяциясы едәуір нығайды. Оның табиғи жаулары қатарына ландшафттық қорық аймағында ұя салатын жыртқыш құстар жатады, солардың ішінде еліміздегі сирек кездесетін лашын сұңқары ерекшеленеді. Су ағыстары мен көлдер қосмекенділер мен қамыстықты жақсы көретін ән салатын құстарға пана болады, бірақ мұнда қоңыр батпақ қаршығасы ұя салады және қатаң қорғалатын выдра осында аулау аумағын табады.