Dostoevsky House Semey

Достоевскийдің әдеби-мемориалдық музейі — Семей қаласындағы мәдени-ағарту мекемесі. Орыс жазушысы Ф.М. Достоевскийдің туғанына 150 жыл толуы қарсаңында 1971 жылы құрылған. Музей жартылай ашылған кітап пішінінде бұрынғы жазушы тұрған (1857-1859) екі қабат ағаш үйге жапсарлас ғимаратта орналасқан. Музейдің кіре берісіне Достоевский мен Ш.Уәлихановтың достығын бейнелейтін қоладан құйылған мүсін қойылған. Музейде жазушының алғашқы “Бейшаралар” (1846) романынан бастап, “Ағайынды Қарамазовтар” (1880) романына дейін, сондай-ақ, әр жылдары басылған толық жинақтары, әлем тілдерінде шыққан туындылары, ғалымдардың жазушы шығармалары туралы жазған зерттеу еңбектері қойылған. 2000-нан астам экспонат бар. Жазушының Сібірде өткізген жылдарын (1849-1859) бейнелейтін экспозициялар бір бөлімде жеке жинақталған. Омбыдағы кезеңі “Өлі үй” атты композиция арқылы көрсетілген. Осы бөлімде жазушының “Сібір дәптері”, “Өлі үйден жазбалар” атты шығармаларына суретшілер А.Н. Корсакова мен З.А. Толкачеваның салған иллюстрациялары қойылған. Музейде жазушының Шоқан Уәлихановпен жазысқан хаттары, оған байланысты көптеген құнды экспонаттар бар.

Тарихи үйдің сәулеттік ерекшеліктері мен музей кешенінің қалыптасуы

Бұл құрылыс ескі Семейге және жалпы Сібірдің оңтүстігіне тән мешандық сәулет үлгісінде салынған. Үйдің қабырғалары көлденеңінен қаланған жуан бөренелерден қиылып тұрғызылған. Сыртқы сәндік безендірілуі барынша қарапайым, бұл оның негізінен функционалдық мақсатта салынғанын көрсетеді.

Шайжүнісов көшесіне қараған негізгі қасбеті ғимараттың басқа қасбеттеріне қарағанда кеңірек. Екінші қабатында алты тікбұрышты терезе ойығы орналасқан, оларда жалюзи қарастырылмаған. Бірінші, жартылай жертөле қабатында симметриялы орналасқан алты терезе бар, олардың барлығына тұтас жапқыштар орнатылған. Екі қабаттың аралығына қорғау тақтайшасы бекітілген. Аманова көшесіне қараған қасбетінде әр қабатта екі терезе ойығы орналасқан, бұл қасбетте де қорғау тақтайшасы орнатылған.

Ғимараттың жалпы ауданы – 87,7 шаршы метр. Бұрын бірінші қабаттың сыртқы қабырғалары сыланып, әктелген болса, қазіргі уақытта сылақ қабаты алынып, бөрене қимасы бастапқы қалпына келтірілген.

1974–1975 жылдары тарихи үйге заманауи үлгідегі екі қабатты қосымша ғимарат салынды. Оның екінші қабатында экспозициялық зал, ал бірінші қабатында қор сақтау бөлмесі, ғылыми кітапхана, оқу залы және кино-дәрісхана орналастырылды. Жаңа ғимараттың жобасын «Семсельпроект» мекемесі әзірлеп, жобалау жұмыстарына бас сәулетші В.Ф. Власов жетекшілік етті.

1977 жылдың қазан айында музей кешені толық қалыптасты. Оның құрамына 1838 жылы салынған тарихи үй, «жартылай ашылған кітап» пішінінде жобаланған жаңа ғимарат және оның жанына орнатылған «Ш. Уәлиханов пен Ф.М. Достоевский» мүсіндік композициясы кірді.

1970-жылдары салынған жаңа ғимаратқа қоладан жасалған Ф.М. Достоевскийдің барельефі орнатылды. Оның авторы – мүсінші Е.А. Сергебаев. Ғимарат қасбетіне музейдің атауы екі тілде көлемді әріптермен жазылған.

Жаңа ғимараттың көркемдік безендірілуіне Ленинградтағы В. Мухина атындағы көркем-өнеркәсіп училищесінің түлектері В. Одноколкин, Г. Козлитин, В. Гукасов және С. Широков қатысты. Олар ғимараттың экстерьерінде «Шығармашылық» және «Жазушының кабинеті», ал интерьерінде «Өлі үй», «Қан», «Тер», «Жас» және «Қосылу» атты композицияларды орындаған. Аталған көркемдік шешімдер музей кешенінің сәулеттік келбетін толықтырып, оның әдеби-тарихи мазмұнын айқындайды.