Erdőbényei Fás Legelő Természetvédelmi Terület

Erdőbényei Fás Legelő Természetvédelmi Terület (Эрдёбене ағашты жайылым табиғат қорғау аймағы) Aggteleki ұлттық парк дирекциясының қарамағында. Ол 1990 жылы 195 гектар аумақта, Erdőbénye ауылының Aranyos-völgy аңғары аумағында құрылды. Аумақтың қызықты ерекшеліктері — опал кен орны және өзінің ағашты жайылымы, ол бұрынғы, қазір дерлік толығымен жойылған тұйық орманның қалдығы, оның тән ерекшелігі — аумақта шашыраңқы, жалғыз тұрған, «сақталған ағаштар» деп аталатын ағаштар. Олардың астында мал жайылады, әрі олар жаздың ыстығында жайылымдағы жануарларға салқын көлеңке де береді.

Аумаққа Miskolc–Sátoraljaújhely 37 нөмірлі жолынан, Szegilong ауылында Erdőbénye жаққа бұрылып жетуге болады.

Географиясы

Ағашты жайылымдардан бүгінде тек өте азы ғана сақталып қалды, Zemplén аймағында бұл — жалғыз, қалғандары Cserehát, Dunántúl және Szatmár аймақтарында орналасқан.

Аумақты қорғалатын деп жариялаудың мақсаты, ең алдымен, елде де барған сайын сирек кездесетін ағашты жайылымның ландшафттық құндылығын, соған байланысты флористикалық және фаунистикалық элементтерді сақтау, сондай-ақ мұнда кездесетін опал түрлерінің орнын сирек кен орны ретінде қорғау болып табылады.

Erdőbénye ойпаты аймағына жататын табиғат қорғау аймағында жыныстарды поствулкандық белсенділік пен бедер қалыптастырушы күштердің біріккен әсері қорғалатын кварц және опал түрлерін қалыптастырды.

Аумақтың тасталған кенішінде бір кезде елдегі ең қатты андезит өндірілген, одан дерлік ешқашан тозбайтын текшетас жасалған, ал жайылымға апаратын жаяу жол жанында тағы бір кеніштің жұмыс шұңқырының қалдығы бар, онда сарғыш-қоңыр түсті, мөлдір жылтыраған тамырлы, ұлутас сынығы тәрізді опал бөліктері кездеседі, мамандар бұл жерді «бауыр опалы» шығатын орын деп атайды. Бұл жер бір кезде опал жинаушылардың сүйікті орны да болған.

Aranyos-patak өзенінің аңғарындағы қандыағаш тоғайлары мен онымен байланысты еменді-шамшатты орман шағын дәрежеде болса да таулы сипатқа ие, ал ойпаттың орталық және оңтүстік бөліктерінің дала-орманды дала сипатындағы өсімдік жамылғысы, керісінше, паннон әсерінен көбірек хабар береді, әрі ол ғасырлар бойғы адам араласуы мен дәстүрлі ландшафт пайдалану іздерін де өз бойында сақтайды.

Қорғалатын аумақта шалғын мал жаю нәтижесінде екінші реттік түрде қалыптасқан, оған негізінен бетеге түрлері (Festuca spp.) басым. Аумақтың болжамды бастапқы орман бірлестігі сабанжапырақты (үйеңкі аралас) емен орманы болуы мүмкін (Quercetum petreae-cerris), сондай-ақ аз бөлігінде еменді-шамшатты орман (Querco petreae-Carpinetum).

Өсімдік дүниесі

Аумаққа тән — қызыл бетегелі және франция арпабас шөбі шалғындары (Anthyllido-Festucetum rubrae, Pastinaco-Arrhentheretum), ағылшын арпабасты-таранды жайылымдар (Lolio-Cynosuretum), олар өздігінен бұталанып, ормандана бастаған аумақтармен алма-кезек келіп отырады, қара жидек, долана және жабайы раушан түрлерімен, олардың арасында шашыраңқы, алып сабанжапырақты еменмен және шамшатпен.

Аумақтың солтүстік-солтүстікбатыс шекарасында, Aranyos-patak өзені мен Liget-major аймағының бір бөлігін еменді-шамшатты орман шектейді, оған жөке-көктерек ормандары мен қандыағаш тоғайлары да араласады.

Мозаикалы түрде кездесетін өсімдік жамылғысы бай флораға ие. Шалғындар таулы шабындықтар мен аңғар табанындағы шабындықтардың ерекшеліктерін де бойында сақтайды, оған емен, шамшат ормандары мен бұталы аймақтардың түр байлығы да қоса кіреді.

Еменді-шамшатты ормандарда трансильвания жұлдызгүлі (Scilla kladnii), сондай-ақ құс ұясы сасыр (Neottia nidus-avis) кездеседі. Мұнда кездесетін көне сақталған ағаштар мен ағашты жайылым сипаты маңызды табиғи және ландшафттық құндылықтарды білдіреді.

Жануарлар дүниесі

Қосмекенділерден мұнда сары құрсақты құрбақа (Bombina bombina), ал бауырымен жорғалаушылардан айқыш гадюка (Vipera berus) кездеседі.

Құстардан қаршыға-сарышымшық (Sylvia nisoria), тікенекті сарышөже (Lanius collurio), сарыторғай (Oriolus oriolus), үп-үп (Upopa epops), сондай-ақ тоқылдақтар тұқымдасынан үлкен алақоңыр тоқылдақ (Dendrocopos major), орта алақоңыр тоқылдақ (Dendrocopos medius) және балқан тоқылдағы (Dendrocopos syriacus) кездеседі.

Бірнеше түрдің мұнда қоректену аумағы да бар, олардың ішінде ең маңыздылары — қара ләйлек (Ciconia nigra), дала бүркіті (Aquila heliaca), бақашыл бүркіт (Aquila pomarina) және жылантиер сұңқары (Circaetus gallicus).

Сүтқоректілерден мұнда жабайы мысық (Felis sylvestris) та кездеседі, сонымен қатар елік (Capreolus capreolus), бұғы (Cervus elaphus) және жабайы шошқа (Sus scrofa) да үнемі байқалады.