Erikli Baba Dervish Lodge

Ерикли (Ерйек) баба теккесі — Ыстамбұлдың Зейтинбурну ауданында орналасқан алеви-бекташи дәргәһы.

Ол Ыстамбұл қорғаныс қабырғасының Йедикуле қақпасынан тыс жерде, Қазлычешме маңайына атын берген тарихи бұлақтың жанында орналасқан. Тарихы Осман мемлекеті құрылған жылдарға дейін баратын және Ыстамбұлдың жаулап алынуымен байланыстырылатын дәргәһ 1993 жылы қайта салынып, қызметін бастады. Текке алдындағы жазба тақтасы жоқ Ерикли баба кесенесі бүгінде де көптеген адамдар тарапынан зиярат етіледі.

Тарихы

Теккеге атын берген және бақшасында қабірі бар Ерикли (Ерйек) бабаның нақты болмысы мен өмірі туралы мәліметтер жеткіліксіз. Алайда XIV ғасырда Осман мемлекеті құрылу кезінде Ыстамбұлға келген Хорасан ерендерінің бірі деп есептеледі және қыс мезгілінде өрік тапқанымен есте қалған. Нақты аты Эс-сейід Мұхаммед Ерйек деп саналатын Ерикли бабаны Хажы Бекташ Уәлидің алғашқы халифаларының бірі деп таниды.

Осман әскерлері Ыстамбұлды қоршағанда янычарлар дәргәһ жанындағы Алтынқапының қарсысына қосын құрған; Ерйек баба дәргәһы янычарларды тамақпен және рухани қолдаумен қамтамасыз еткен. Ыстамбұл жаулап алынғаннан кейін де дәргәһ янычарлар тәрбиеленетін орынға айналды.

Дәргәһ бұрын «Йедикуле бекташи дәргәһы» деп, ал онда постнишиндік пен зәкирлік еткен адамдарға байланысты «Сютюршүмар Мехмет баба дәргәһы», «Перишан Мехмет Али баба теккесі», «Шейх Абдулла теккесі», «Зәкірбашы бекташи дәргәһы» сияқты атаулармен де аталды.

Дәргәһтың зиратында қабірі бар постнишиндердің бірі — Сейід Мехмет баба. 1799–1800 жылдары Мехмет бабаның қайтыс болуынан кейін постқа Хусейін баба отырды. 1826 жылы II Махмуд тұсында алеви-бекташи ошақтары тыйым салынып, талқандалғанда текке қиратылды, ал Ерйек баба кесенесі мен басқа қабірлерге тиіспеді. Постнишин Хусейін баба Биргиге жер аударылды.

Текке эл-Хаж Мехмед Перишан баба тұсында қайта жандандырылды. Оның мұрагері Сейід Хафыз Мұстафа баба теккені кеңейтті.

Дәргәһ Ұлттық азаттық күресі жылдарында Мұстафа Кемал мен серіктерінің жағында болды. Дәргәһтағы зиратта тоннельдер қазылып, қару жасырылды және басқыншылыққа қарсы күрескен ұлттық күштерге тапсырылды. 1925 жылы шыққан заңмен текке мен завийелер жабылғанда біраз уақыт ашық қалып, қызметін жалғастырған дәргәһ кейін өз еркімен жабылды, ал басшылары кілттерін ТҰБМ-ге тапсырды.

Ғимарат 1925 жылдан кейін тұрғын үй ретінде пайдаланылды және қараусыз қалды. Ыстамбұл жаулап алынғаннан кейін 550 жылдай Қазлычешмеде орын тепкен, қатты ластайтын тері илеу өндірісінің кәсіпорындары 1990 жылы Тузлаға көшірілгеннен кейін Ерикли баба дәргәһы қирандыға айналған күйде табылды. Дәргәһты 1993 жылы құрылған Ерикли баба мәдениет қауымдастығы қалпына келтірді.

Бүгінде оның құрамында 600 адамға арналған асхана, құрбандық шалуға арналған сойылхана, жерлеу қызметтеріне арналған гасилхана мен морг және білім беру іс-шараларына арналған кітапхана бар. Ғимараттың екінші қабаты джемеуи (алеви ғибадатхана) ретінде пайдаланылады.