Ertokuş Han

Эртокуш хан — Түркияның Испарта провинциясындағы Эғирдир көлінің шығыс жағалауында, Анадолыда орналасқан селжүк керуен-сарайы.

Орналасқан жері

Эртокуш хан Гелендост ауданындағы Йешилкой коммунасының аумағында, Испартадан Коньяға баратын D 350 жолы мен Эғирдир көлінің жағасы арасында орналасқан; ханнан көлге дейін шамамен жүз метр. Салынған кезде ол Антальядан Афьонға және Коньяға баратын маңызды сауда жолында тұрған.

Қазір хан біршама тасада орналасқан: солтүстіктен келгенде D350 жолынан жол жиегіндегі мешіттен (Йешилкой мешіті) кейін бірінші солға қарай тасжолға бұрылады. Өте жаман жол шамамен үш жүз метрден кейін керуен-сарайдың алдында аяқталады. Оңтүстіктен келгенде жанармай бекетінен кейін оң жақтан солға қарай тасжолға бұрылады.

Ханды тек сырттан тамашалауға болады, ішкі бөлігі жөндеуден кейін вандализм салдарынан жабылған. Кілтті қарсы бетіндегі шаруа қожалығынан сұрауға болады.

Атауы

Эртокуш хан өзінің қорғаушысы, селжүк сұлтаны I Кей-Қубадтың (түрікше: Аладдин Кейкубад) қызметіндегі маңызды атабек әрі әмір Мүбәризеддин Омар Эртокуштың есімін иеленген.

Уақыт өте келе Гелендост хан (жақын ірі қаланың атымен), Селчук хан және Кудрет хан атаулары да қолданылды.

Тарихы

Құрылыс селжүк сұлтаны I Кей-Қубадтың тапсырысымен жүргізілді; әмір және атабек Мүбәризеддин Омар Эртокуш 1223 жылы басталып, 1224 жылы аяқталған ханның тапсырыс берушісі болды.

Ғасырлар бойы Антальядан Афьонға баратын жол маңызын жоғалтып, керуен-сарай бірте-бірте құлдырады. Хан елді мекендерден алыс орналасқандықтан, басқа ғимараттар үшін тас карьері болу тағдырынан аман қалды (мысалы, Эғирдир ханында болғандай).

1950-жылдары хан өте нашар жағдайда болды, сондықтан алғашқы сақтау шаралары қабылданды. 2007 жылы 2017 жылға дейін созылған күрделі жөндеу басталды. Хан толықтай жаңғыртылды; дегенмен содан бері ішкі бөлігі жабық.

Сәулеті

Хан бір-бірімен жалғасқан екі құрылыстан — «жазғы аула» мен «қысқы залдан» тұрады. Керуен-сарай оңтүстіктен солтүстікке бағытталған және шамамен жүз метр қашықтықтағы көл жағалауына параллель орналасқан. Кіреберіс оңтүстікте және тегіс тастармен төселген шаршы (15 метр) алдыңғы аулаға қоршалған.

Жазғы ғимарат шамамен 24 метр ені мен 34 метр ұзындықта. Кіреберіс қақпаның оң және сол жағында көлемі шамамен жиырма шаршы метр екі бөлек бөлме бар. Қақпаның оң жағындағы бөлме ғибадат бөлмесі болуы мүмкін деп болжанады, өйткені онда тар терезе бар; алайда михраб (намаз ойығы) сияқты діни пайдалану белгілері табылмаған. Қақпа бөлмесінің сол жағында жартылай ашық алдыңғы бөлме, ал оның артында кішірек бөлме бар. Мұнда хамам болуы мүмкін деп болжанады, бірақ оған да су қоймасы сияқты дәлелдер жоқ.

Қақпаның артында ұзындығы отыз метр, ені сегіз метр ішкі аула ашылады, ол қысқы залдың ішкі қақпасымен аяқталады. Ауланың оң және сол жағында төрт-төрт жатақ зал бар, олардың бесіктәрізді күмбездерін әр жағынан үш бағана ұстап тұр, дегенмен күмбез енді түпнұсқа емес.

Қысқы залға кіреберістің үстінде арабша жазуы бар мәрмәр тақта бар

Немісше аудармасы: Сұлтанға тиесілі бұл ғимаратты Мүбәризеддин Эртокуш Омар Алла жолында хижраның 620 жылы салдырған.

Қысқы зал жазғы аулаға тікелей жалғасады және ұзындығы 27 метр, бесіктәрізді күмбезбен жабылған және сегіз бағана ұстап тұрған залдан тұрады. Түпнұсқа бағаналар Византия дәуіріне жататын және жөндеу кезінде Испартадағы мұражайға апарылған.

Қалыңдығы 1,5 метрге дейінгі сыртқы қабырғалар ішіне қиыршық тас пен ерітінді толтырылған екі өңделген әктас қабырғадан тұрады. Хан әшекейсіз және спольясыз, тән селжүктік мұқарнас әшекейі де жоқ. Тек кіреберіс портал ақ мәрмәр плиталармен қапталған.