Goygol National Park

Бұл көл Қарабақа жақын жерлерде орналасқан

Гёйгөл Мемлекеттік Табиғат Қорық — Әзірбайжанда құрылған алғашқы қорық.

Тарихы

1925 жылы құрылған бұл қорық Кавказдың солтүстік‑шығыс төбелерінде Гёйгөл ауданында орналасқан. Ауданы 6739 гектар. Кішкентай Кавказдың солтүстік‑шығыс төбесінде, Ханлар ауданында 1100–3065 м биіктікте орналасқан. Қорықтың құрылу мақсаты Кішкентай Кавказдың ең әдемі бұрыштарының бірі саналатын Ормандардың субальп шөптіктері және 1139 жылы Гянджа жер сілкінісі нәтижесінде пайда болған таулардың көркі Гёйгөл, Марал көлі, Қара көлі, Ақ көлі, Зелі көлі және т.б. табиғат ескерткіштерінің байлығы, флора және фауна ресурстарын қорғау болып табылады. Гёйгөл өз сұлулығы мен табиғи көрінісі үшін әлемде таудың көлеңкелерінің көркі ретінде есептеледі. Гёйгөл теңіз деңгейінен 1553 м биіктікте орналасқан. Курдің оң құбыры болған Күрекчәй өзенінің бассейнында орналасқан. Ауданы 80 гектар, максималды тереңдігі 93 м, су көлемі 30 млн м³-ге жақын.

Қорықтың құрылуындағы негізгі мақсат Кішкентай Кавказ таулар тізбегінің солтүстік етегінің суларының аймақтарында табиғат кешендерін қорғау болып табылады.

Göygöl Мемлекеттік Табиғат Қорықтың аумағы терең аңғарлар арқылы бірнеше құрамдас бөліктерге бөлінген. Сол аңғарларда кішкентай, өткір ағындар бар. 10-ға жуық көлдер бар. Орманда көршілес тау‑орман, шөпті жерде тау‑шөп топырақтары бар. Климат негізінен суық қысы құрғақ. Флора құрамында 420 түрлі өсімдік, соның ішінде 76 түрлі ағаш пен бұтақ бар. 1100‑2200 м биіктікте жапырақты ағаштар: шығыс қыстағы, шығыс қары, веле ағаштары бар. Göygöl көлінің айналасында шым, веле, қары, кұнқар, құсқұмды, итжүні, жемішан, әлша, ғармешов бар. Қорықта 30 түрлі сүтқоректілер, 6 түрлі бауырықтар, 3 түрлі амфибиялар, 1 түрлі балық, 46 түрлі құстар бар. Құйры, Кавказ маралы, Шығыс‑Кавказ тау бұғы, көршілес аю, сусамур, кішкентай деле және басқа жануарлар кездеседі. Құстардан тоқты алып жүретін құс, кежел кәркесі, кəллик және басқалары бар. Эллероğlu тау тізбегінде (биіктігі 710 м) «Eldar шәмі» қорықтың филиалы бар. Қары топырақты бұл тігінше төбелерде (ауданы 392 га) Eldar шәмі орманы орналасқан. Бұдан басқа сол жерде сирек шым орманы, eldar шәмі, eldar алмұрт, ардық қалы, қыр моруq, зоғал ағаштары да бар. Ағаштардан – eldar шәмі, қара өрік, қапшық пішінді шәм, жануарлардан – Закафқазия көршілес аюы, фаунаның – қара құрғақ бақа, өзен және көл алабалықтары Қызыл кітапқа енгізілген.

Бұл қорық бірнеше рет (1950, 1961 жылдары) жойылған, мәртебесі өзгертілген және 1965 жылы үшінші рет ұйымдастырылған. Әзірбайжан ССР Министрлер Кеңесінің 14 шілде 1965 жылғы №475 шешіміне сәйкес қорық қайта ұйымдастырылған. Оның аумағы екі бөліктен: Göygöl Мемлекеттік Табиғат Қорықтан және оның «Eldar шәмі» филиалынан тұрады.

Гойгөл және оның айналасындағы орман ландшафты табиғат байлығы мен әсемдігімен әлемге танымал. Бұл қор бірнеше рет (1950, 1961 жылдары) жойылған, мәртебесі өзгертілген және 1965 жылы үшінші рет құрылды. Оның аумағы екі бөліктен: Гой-Гөл мемлекеттік табиғи қоры және оның «Эльдар шәмі» филиалынан тұрады. 1925 жылы құрылған бұл қор Кавказдың солтүстік‑шығыс төбелерінде Гойгөл ауданында орналасқан.

Құрылу мақсаты

Қор ішкі су көзі ретінде Гойгөл суының сақталуы мен тазалығын қамтамасыз ету, Кішкентай Кавказдың типтік ландшафты, фаунасы мен флорасын қорғау, сақтау және зерттеу мақсатында құрылды.

Қордың құрылуындағы негізгі мақсат – Кішкентай Кавказ тауларыншығысының солтүстік етегінің су асты аймақтарында табиғи кешендердің сақталуы.

Қызықты мәлімет

Әзірбайжан Республикасы Президентінің 2008 жылғы 01 сәуірдегі Жарлығымен Ханлар, Горенбой және Дашкесен аудандарының әкімшілік аумақтарының 12755 гектар жерінде Гойгөл Мемлекеттік Табиғи Қорының негізінде және оған жалғасқан орман және мемлекеттік жерлердің аумағында Гойгөл Ұлттық Паркі құрылды.

Гойгөл Мемлекеттік Табиғи Қоры 1925 жылы Әзірбайжанда құрылған алғашқы қор болды.

Рельефі және климаті

Гойгөл Ұлттық Паркінің негізгі бөлігінің рельефі үшін терең құмырсқалар, ұзын су ағыстары, әртүрлі көлбеулі төбелер тән. Аумақ түрлі өзендердің құмырсқаларымен едәуір бөлінген. Аумақта қысы құрғақ өтетін суық климат және қысы құрғақ өтетін жұмсақ‑жылы климат түрлері басым. Ауа орташа жылдық температурасы 4–10 градус арасында ауытқиды. Жылдық жауын-шашын мөлшері 600–900 мм. Кішкентай Кавказдың солтүстік төбелерінің субальп аймағының бір бөлігі және орта таулы ормандар, Гойгөл, Марал, Зелі көлдерінің экожүйесі қордың негізгі қорғау объектілері болып табылады. Климат негізінен суық қысы құрғақ болады. Гойгөл мемлекеттік табиғи қордың аумағы терең аңғарлар арқылы көптеген құрамдас бөліктерге бөлінген. Сол аңғарларда кішкентай, өткір өзендер ағып тұрады. 10-ға жуық көлдер бар.

Жануарлар әлемі

Парктің жануарлар әлемі көптеген жабайы сүтқоректілер мен құс түрлерінен тұрады, олардың ішінде асыл Қавказ маралы, аю, теке, шошқа, қоян, орман мысығы, самур, вәшақ, қоян, түлкі, құстардан Каспий құстары, қара қарқұйрық, кекілік және басқалары көрсетілетін болады. Ауданға тұратын жануарлардың екеуінің — Шығыс Қавказ текесі және Закафқазия көршілес аюының — атауы «Қызыл кітапқа» түскен. «Қызыл кітапта» Ғойгөлде тұратын және қорғалатын форель балығының және көптеген құстардың да аты бар. Қорда 30 түр сүтқоректілер, 6 түр жыланшақтар, 3 түр амфибиялар, 1 түр балық, 46 түр құстар бар. Шошқаға, Қавказ маралына, Шығыс — Қавказ тау ешкісіне, көршілес аюға, самурға, кішкентай түлкеге және басқа жануарларға кездеседі. Құстардан тоқты алып жүретін құс, қашқыл қарқұйрық, кекілік және басқалары бар.