Gyopáros Cave

Gyopáros-barlang (Дьопарош үңгірі) — Дунай–Ипой Ұлттық паркіндегі Пилиш тауларында, Нагы-Кевейде орналасқан, доломитте пайда болған кішкентай үңгір. Ол жиі келушілер баратын, танымал туристік көрікті жер. Пилиш аймағы туралы туристік нұсқаулықтардың кейбіреуінде де сипатталған.

Үңгірдің жанында, Нагы-Кевейдің тік, орманды бөлігінде 2010 жылдың көктемінде — кемінде тергеу органдары анықтаған факт бойынша — кеңінен танымал болған мажарстандық қылмыс, атап айтқанда «рөлдік ойыншы кісі өлтіруі» деп аталатын оқиға орын алды.

Сипаттама

Ол Ұлттық көк маршруттың көк жолақ белгісі бар туристік жолының, оның бұл учаскесінің атауы Редлингер Адольф жолы, ал бұрынғы атауы Содалы жол болған, жолдың тікелей жанында, туристік жолдан шығысқа қарай орналасқан. Пилишборошйенёден Кевей-ершігіне апаратын сары жолақ жол, сондай-ақ жасыл жолақ белгісі бар туристік жол да осы жерден өтеді. Ол Нагы-Кевейдің жартасты, алыстан да көзге түсетін, тік бетінде, биіктігі сегіз метрлік жартас қабырғасының түбінде ашылады. Туристік жолдан бастап басталатын соқпақ оған апарады. Соқпақпен 25 метр жүріп, 12 метр биіктікке көтерілгеннен кейін жетуге болады. Шыңнан батыс–солтүстік-батысқа қарай шамамен 400 метр жерде орналасқан. Kevély-nyergi turistaház (Кевей ершігіндегі туристік үй) одан шамамен 350 метр жерде тұрған.

Ол негізгі доломиттің уатылуы нәтижесінде, қиғаш жарық бойымен пайда болған. Ол қабат беті бойымен қалыптасқан. Леел-Ёшши Шандор бойынша термалды белсенділік те оны тудырған болуы мүмкін. Сенте Иштван бойынша ол таза термалды су текті. Уатылу нәтижесінде пайда болуы ықтимал сияқты. Ол бивуак жасауға жарамды жалғыз залдан тұрады. Орналасуына байланысты оны көп адам келеді. Оны көше киімімен де қарап шығуға болады.

Gyopáros-barlang әдебиетте сондай-ақ Edelweiss sziklaüreg (Кордош, 1971), Gyopár-barlang (Дели, Мезеи, 1974), Gyopáros-barlang (Кордош, 1984), Gyopáros barlang (Кордош, 1971), Havasi-barlang (Дели, Мезеи, 1974), Havasi gyopár-barlang (Саблар, Йожа, 1966), Havasi Gyopár-sziklaüreg (Кордош, 1984), Havasi Gyopár sziklaüreg (Кордош, 1971), Nagykevélyi-kőfülke (Леел-Ёшши, 1958), Nagykevélyi kőfülke (Туроци, 1964), Nagy-Kevélyi-kőfülke (Денеш, 1967), Nagy-Kevélyi kőfülke (Кордош, 1971), Szódás-barlang (Берталан, 1976) және Szódás barlang (Кордош, 1971) атауларымен де кездеседі. Соңғы екі атауын ол астындағы жолға байланысты алды, себебі оның бұрынғы атауы Содалы жол болған, сол жолмен Пилишборошйенёден Кевей ершігіндегі туристік үйге сода тасылған.

Зерттеу тарихы

«Turisták Lapja» журналының 1937 жылғы жинағында Шёнвиски Ласло жазған зерттеуде, ықтимал, осы үңгір атауынсыз аталады. Айтылуы бойынша Нагы-Кевейдің оңтүстік бетінде әлі зерттелмеген үңгір бар. Венковиц Иштван 1943 жылы үңгірді өлшеп шығып, содан кейін өлшеу деректерін пайдаланып, үңгірдің жоспар картасы мен екі қима картасын құрастырды, сызды. Карталар үңгірді 1:100 масштабпен көрсетеді. 1955 жылы жарық көрген «Pilis útikalauz» кітабында Шоймари қабырғасына апаратын жолдың жанында кішкентай үңгір бар екені жазылған.

1958 жылғы «Földrajzi Értesítő» журналында Nagykevélyi-kőfülke теңіз деңгейінен шамамен 400 метр биіктікте орналасқаны жазылған. Кевей ершігіндегі туристік үйден Пилишборошйенёге апаратын жолдан сәл солтүстікке қарай, 10–13 метр жерде, алыстан да жақсы көрінетін жартас қабырғасының түбінде оның кіреберісі бар. Ол доломитте, қиғаш жазықты тектоникалық жарық бойымен пайда болған. Оны, ықтимал, доломиттің қатты уатылуы қалыптастырған, бірақ гидротермалды текті болуы да мүмкін. Кішкентай жартас ойығының биіктігі 2 метр, диаметрі шамамен 4 метр. Зерттеуге Кевей тау тобын көрсететін карта эскизі қоса берілген. Карта эскизінде Gyopáros-barlang-тың географиялық орналасуы көрінеді. Суретте және мәтінде үңгір 11-нөміршен белгіленген.

1964 жылы шыққан «Az országos kék-túra útvonala mentén» кітабына сәйкес, Кевей ершігіне апаратын жолдың үстінде оң жақта, 10–13 метр жерде, үлкен жартас тобының астында, жартас тобының қарама-қарсы шетінде ашылады және жарық бойымен, доломитте қалыптасқан. Сабо Йожеф Геология Техникумы Үңгір Зерттеу Тобының мүшелері 1965 жылы онда болды. Кордош Ласло, Шомоди Миклош және Лехнер Ференц 1967 жылы үңгірді өлшеп шықты. Өлшеу жоғалған нүктелермен, полигон бойымен, аспалы компас пен транспортир көмегімен жүргізілді. Кордош Ласло 1967 жылы өлшеу деректерін пайдаланып, үңгірдің жоспар картасын, ұзына бойы қима картасын және екі көлденең қима картасын құрастырды, сызды. Карталар үңгірді 1:100 масштабпен көрсетеді. Өлшеу бойынша қуыстың ұзындығы 9 метр, биіктігі 3,2 метр. Сабо Йожеф Геология Техникумы Үңгір Зерттеу Тобының 1967 жылғы есебінде топ 1967 жылы полигон бойымен, аспалы компас пен транспортир көмегімен, топтың бір жұмыс орны болатын карст нысаны — үңгірді өлшеп шыққаны жазылған.

1967 жылы шыққан «Pilis útikalauz» кітабына сәйкес, Кевей ершігіндегі туристік үйден Пилишборошйенёге апаратын туристік жолдан сәл солтүстікке қарай, алыстан көзге түсетін доломит жартас қабырғасының түбінде, туристік жолдан да көрінетін кіреберісі бар. Ұзындығы 4 метр, биіктігі 2 метр, доломиттің уатылуына байланысты қиғаш жарық бойымен пайда болған. Спелеология Үңгір Зерттеу Тобы 1969 жылы онда өлшеу жүргізе бастады. Веховски Эржебет, Спелеология Үңгір Зерттеу Тобының мүшесі, 1970 жылғы 5 сәуірде үңгірде су талдауын жүргізді.

Спелеология Үңгір Зерттеу Тобының 1970 жылғы есебінде үңгір мен оның зерттеу тарихы туралы толық сипаттама бар. Есепте үңгірдің атауы Gyopáros barlang екені жазылған. Шёнвиски Ласло 1930-жылдары оны Szódás barlang деп атаған, себебі оның астындағы жолмен Пилишборошйенёден Кевей ершігіндегі туристік үйге сода суы тасылған. Кевей ершігіндегі туристік үй мен Пилишборошйенёні жалғайтын сары туристік жолдың, Содалы жолдың бойында орналасқан, көзге түсетін жартас тобының жоғарғы бөлігінде, теңіз деңгейінен шамамен 400 метр биіктікте ашылады. Үңгір бір залдан тұрады, ұзындығы 6 метр, ені 4–6 метр, биіктігі 1,5–2,3 метр. Үңгірдің сол жағында кішкентай шар тәрізді ойысы бар құятын жер бар.