Haji Teymur Mosque

Хаҗи Теймур мешіті немесе Пенсер ауылындағы Хаҗи Теймур жұма мешіті — Астра раёны, Пенсер ауылында 1896 жылы (Хижри-ғәмәрі күнтізбесі бойынша 1314 жылы) салынған мешіт. Мешіт қайырымды Хаҗи Теймурдың мұрасы арқылы Оңтүстік сәулет стилінде, қызыл кірпіштен тұрғызылған. Мешіт Мәдениет министрлігі тарапынан тарихи ескерткіш ретінде қорғалатын ескерткіштер тізіміне кіреді.

Тарихы

Хаҗи Теймур мешіті Астра раёнының ең үлкен ауылы Пенсерде орналасқан. Мешіт 1896 жылы жергілікті қайырымды Хаҗи Теймурдың мұрасы арқылы салынған. Хаҗи Теймур мешіт ауласында екі қабір орналасқан. Олардың бірі Хаҗи Теймурдың ұлы Хаҗи Османның қабірі. Хаҗи Теймурдың өлі Хаҗи Осман жоғары білімін Түркияда алған. Пенсер ауылында өмір бойы, қайырымдылық пен білім беру ісімен айналысқан. Шамамен 1912–1913 жылдары Хаҗи Осман Пенсер ауылында Астра раёнының алғашқы орта мектебін ашқан. Белгілі Әзірбайжан мұғалімі, аудармашысы, жазушысы, Екінші дүниежүзілік соғыс қатысушысы Хаҗи Османның ұлы Шәһуб Мұрселов осы мектепті бітірген.

Сәулеті

Мешіттің сыйымдылығы 200 адам. Діни ескерткіш қызыл кірпіштен тұрғызылған және төртбұрышты формада. Екі кіріс есігі бар. Есікшелер өрнектермен безендірілген, терезелер желі тәрізді. Михрабтың оң жағында әйелдер бөлімі орналасқан және бұл бөлім екі қабаттан тұрады. Әр қабаттың жеке алаңы 45 шаршы метр. Ғимараттың фасады мен минаресі декоративті кірпіш жұмыстары арқылы безендірілген.

Ұзындығы 23 метр, ені 10 метр. Фасадында екі есік және екі үлкен терезе бар. Фасадтың сол жағында жоғарыда төртбұрыш пішінді кішкентай терезе де орналасқан. Есіктердің алдында артықшалар салынған. Артықшалардың бағандары қызыл кірпіштен жасалған. Оң фасадта екі үлкен терезе бар. Сол фасадта төрт терезе орналасқан. Бұл терезелер бір-бірінің үстінде, екеуі жоғарыда, екеуі төменде. Есіктер мен сол фасадтағы терезелер тақтайлы, фасад пен оң фасадтағы терезелер ромб пішінді.

Аулас алаңы 600 шаршы метр, ішкі алаңы 23x8 метр. Шатыр төрт үлкен бағанның үстінде тұрады. Негізгі ғибадат залының шатыр ағаштан, едені кірпішпен жасалған. Еденнен шатырға дейінгі биіктігі 4,5 метр. Мешіт ғимаратының жанында бөлек кірісі бар мұнара салынған. Мұнара пісірілген кірпіштен жасалған, бір ғана. Мұнараның биіктігі 15 метр. Мұнараның үсті темір табақшамен жабылған. Мешіт михрабі қарапайым, биіктігі 2,5 метр.

Пенсер ауыл мешіті биіктігі 1,20 метр төсемнің үстінде орналасқан. Кіру есігі жағында қабырғаға кітапша оюланған. Бұл кітапшада оның салыну тарихы көрсетілген.

Мешіт 1901 жылы негізді жөндеуден өткен. Совет кезеңінде басқа мешіттер сияқты Хажи Теймұр мешіті де діни қызметтен шеттетіліп, бұрын ауылдағы шаруашылық қоймасы, 1984 жылдан клуб ретінде қызмет еткен. 1994 жылы қайтадан мешіт ретінде адамдарға берілген. Қазіргі уақытта Мәдениет министрлігі арқылы тарихи ескерткіш ретінде қорғалады. Яғни, Әзірбайжан Республикасы Министрлер Кабинетінің 02 тамыз 2001 жылғы 132 нөмірлі шешіміне сәйкес Хажи Теймұр мешіті 4123 инвентарь санымен XIX ғасырға тиесілі жергілікті маңызды сәулет ескерткіші ретінде тіркеліп, мемлекеттік қорғауға алынған.

Қызықты фактілер

Мешіт ауласында екі қабір орналасқан. Олардың бірі Хажи Теймұрдың ұлы Хажи Османның қабірі. Екінші қабір Юсиф Джамал Пашаға тиесілі. Ол 1918 жылы армян-әзірбайжан қырғындары кезінде Әзірбайжанға көмектесуге келген Кавказ Ислам Әскерінің командирі Нуру Пашаның офицерлерінің біреуі болған. Юсиф Джамал Паша сол кезде Ленкеран аймағында шайқасқан.

1920‑жылдың желтоқсан айында Камал Паша және досы Хажи Оман Пэнсар ауылынан 2–3 километр аралықта орналасқан Колатан ауылында орыс-армян армиясы тарапынан зымыран отына түскен. Хажи Оман соңғы өсиетінде былай деді: "Бізді, әкемнің ауылында салған мешіттің ауласында даңқтайсыз". Совет кезеңінде Хажи Оман және Камал Паша туралы өте теріс пікірлер айтылған, бұл сол кездегі билік талаптарының нәтижесі болды.