Handaberd

Хоханаберд (армянша: Խոխանաբերդ, әзербайжанша: Xoxanabert), сондай-ақ Ханаберд (әзербайжанша: Xanabert qalası) және Тарханаберд (армянша: Թարխանաբերդ) деп те аталады — Нагорный-Карабахтың даулы аймағында, Әзербайжанның Кәлбәжар ауданындағы Ванк ауылының маңында орналасқан, IX ғасырға жататын таулы бекініс. Тарихи тұрғыда Хачен армян княздігінің Төменгі Хачен (Неркин Хачен) провинциясының бөлігі болған ол Хасан-Джалалян әулетінің бірнеше билеушісінің қамалы мен резиденциясы қызметін атқарған.

Этимология

Жергілікті халықтық этимология бойынша, Хасан-Джалалян әулетінің негізін қалаушы Хасан Джалал I Дауыла оған ұлының дүниеге келгені туралы хабарды естігенде осы атауды берген (жергілікті армян тілінің Қарабақ диалектісінде «хоха» — бала дегенді білдіреді).

Бекініс тарихта Хохаберд атауынан басқа Тарахана, Хаванаберд, Хох, Хойахан және Хавапток сияқты түрлі атаулармен де аталып келген.

Тарихы

Бекіністің VII-IX ғасырлар аралығында, Арменияда араб билігі кезеңінде салынған деп есептеледі. Тарихшы Григор Тер-Ованнисянц оның салынуын армян билеушісі Сахл Смбатянмен байланыстырады. XIII ғасырдың бірінші жартысында Хачен князі Хасан Джалал I Дауыла бекіністі жөндеп, кеңейткен. Хохаберд туралы алғашқы дерек XIII ғасырдағы армян тарихшысы Киракос Гандзакеции тарихында кездеседі, ол Хасан Джалал I Чормақанның інісі, моңғол қолбасшысы Жуланың шабуылы кезінде қамалда бекінгенін жазған. Жула бекіністі ала алмаса да, Хасан Джалал моңғолдарға жыл сайынғы алым-салық пен әскер беруге, сондай-ақ қызы Рузанды Чормақанның ұлы Бораға тұрмысқа беруге мәжбүр болған. Осыған қарамастан, 1246 жылы Гуюк ханның моңғол тағына отыруынан кейін Бора алым-салық жинау үшін әскермен Хаченге оралып, Хасан Джалалға тиесілі бірнеше басқа бекіністермен қатар Хохабердті де қиратқан. Бекініс XV-XVI ғасырларда Қарабақтағы түрлі түркі басқыншыларының жорықтары кезінде тағы да зақымданды.