Hungarian Museum of Architecture and Monuments Protection Documentation Center

Венгр сәулет мұражайы және ескерткіштерді қорғау құжаттама орталығы — Будапештте жұмыс істейтін, Венгр өнер академиясы қамқорлығындағы мекеме. Ол бірнеше бұрынғы мекемені біріктіру арқылы 2017 жылы құрылды, жинақ аясына венгр сәулеті мен ескерткіштерді қорғау құжаттары кіреді. Директоры — dr. Almássy Kornél Tamás. Көрме кеңістігі — Будапештегі Walter Rózsi виллосы.

Тарихы

Ұлттық ескерткіштер инспекциясының Жинақ бөлімінің құрамында, Zádor Anna мен Dercsényi Dezső ұсынысымен 1968 жылы Венгр сәулет мұражайы құрылды. Оның алғашқы қызметкерлері өнертанушылар Pusztai László мен Kelényi György болды, ал алғашқы көрмесі 1969 жылы Дороттья көшесіндегі галереяда Кеңестер республикасының сәулеті туралы ашылды. Дербес мұражайлық жұмыс рұқсатын және ұлттық жинақ аясындағы мұражай санатын мекеме 1975 жылы алды.

Кейінгі онжылдықтарда мұражай тұрақты көрме орнынсыз, үнемі уақытша орындарда, Pusztai László, ал 2000 жылдан бастап Bugár-Mészáros Károly басшылығымен жұмыс істеді. Тұрақты орналасуы бойынша көптеген ұсыныс болды, бірақ олардың ешқайсысы жүзеге аспады.

2012 жылғы 1 қаңтардан бастап мұражай дербес мәртебесінен айырылып, Мәдени мұраны қорғау басқармасы ғылыми бас бөлімінің жинағына айналды. Бұл қызметкерлер санының айтарлықтай қысқаруымен де қатар жүрді, бір штаттық жинақ басшысы мен екі жарты ставкалық қызметкер қалды. Кейін ол Мәдени мұраны қорғау басқармасының құқықтық мұрагері — Форстер орталығына өтті. Форстер орталығы таратылғаннан кейін 2017 жылғы 1 желтоқсаннан бастап қамқоршылық міндетті Венгр өнер академиясы алды. 2017 жылы бұған Форстер орталығы таратылғанда Премьер-министр кеңсесіне өткен ғылыми жинақтар (Жоба қоймасы, Фото қойма, Ғылыми мұрағат, Кітапхана), ескерткіштерді қорғау ғылыми зерттеушілері, сондай-ақ фотографтар қосылды.

Венгрия Үкіметінің 1771/2017. (XI.7.) Үкімет қаулысына сәйкес Венгр сәулет мұражайы және ескерткіштерді қорғау құжаттама орталығы Венгр өнер академиясының қамқорлығында құрылды. Сол кезде Будапешт, Városligeti fasor 9-11 мекенжайындағы бұрынғы Ішкі істер министрлігі ауруханасының ғимараттар кешені МӨА-ның меншігіне өтті, мұнда МСМ ҚҚО-ның (MÉM MDK) түпкілікті орналасуына арналған инвестиция жүзеге асырылсын деген мақсатпен.

Бөлімдері, жинақтары

MÉM MDK төрт бөліммен жұмыс істейді: Цифрландыру бөлімі, Құжаттама бөлімі, Зерттеу бөлімі және Мұражай бөлімі.

Құжаттама бөлімі 2021 жылы 200 мың мұрағаттық және қазіргі өлшеу сызбасын, 70 мыңнан астам құжаттаманы, сондай-ақ фото қоймада 250 мыңға жуық негативті, 87 мың позитивті және 14 мың диапозитивті сақтады. Кітапханасы 42 мың томнан тұрды. Ғылыми мұрағатта Венгрия ескерткіштерін қорғаудың 1872–1992 жылдар аралығында пайда болған құжат материалдары бар. Жоба қоймасының өлшеу сызбаларын, басқалармен қатар, Henszlmann Imre, Myskovszky Viktor, Steindl Imre, Schulek Frigyes, Möller István және Sztehlo Ottó жасаған. Маңызды мұра материалдарының ішінде Rómer Flóris, Möller István, Rados Jenő, Gazda Anikó еңбектерін атауға болады.

Мұражай бөлімінің жинағы 2018 жылы 120 мың көркем туындыны және 264 ағымдағы метр мұрағаттық материалды басқарды. Мұражай бөлімінің жинағында, басқалармен қатар, Árkay Aladár, Árkay Bertalan, Árkayné Sztehlo Lili, Borbíró Virgil, Gregersen Hugó, Györgyi Dénes, Györgyi Géza, Kaesz Gyula, Major Máté, Tálos Gyula, Thomas Antal, Weichinger Károly мұралары, Kozma Lajos, Róth Miksa мұра бөліктері, сондай-ақ Hauszmann Alajos, Aigner Sándor, Steindl Imre еңбектері бар.

Ғимараттары, көрме орындары

«Liget Budapest» жобасы аясында, Венгр сәулетшілер палатасымен және Венгр сәулетшілер одағымен бірлесіп әзірленген тұжырымдама негізінде 2014 жылы Венгр фотография мұражайымен бірге жаңа ғимаратты жобалауға сәулет жобалық байқауы жарияланды. Бұл байқауда Tima Zoltán-ның (KÖZTI) жобасы жеңді. Ғимарат салынбады.

2021 жылы Венгр өнер академиясы «Сәулет тоғайы» («Építészet Ligete») деген атпен MÉM MDK-ның жаңа ғимараттар кешенін жобалауға сәулет жобалық байқауын жариялады. Байқауда екі жұмыс рейтингсіз сыйлық, төрт ерекше сатып алу және тағы алты сатып алу алды, бірақ қазылар алқасы жүзеге асыруға ұсынатын жұмысты таппады.

Мекеме 2022 жылдың мамырында алғашқы тұрақты көрме орнын Будапештте жөнделген Walter Rózsi виллосында ашты. VII ауданның Байза көшесі 10 мекенжайындағы ғимаратты көрші Grünwald санаториясының телімінен бөлінген аумаққа сәулетші Fischer József, отандық заманауи сәулеттің көрнекті тұлғасы жобалады. Жобалауда Pécsi Eszter, алғашқы венгр әйел статик инженері және Fischer-дің әйелі үлкен рөл атқарды, ол ғимараттың темірбетон құрылымына жауапты болды. 1936 жылы опера әншісі Walter Rózsi-дің тапсырысымен алты айдан аз уақытта салынған вилла Fischer сәулетінің көрнекті туындысы, сонымен бірге венгрдің заманауи тұрғын үй сәулетінің маңызды үлгісі.