Iskender Paşa Mosque

Ескендер паша мешіті — Диярбакырдың Сур ауданында орналасқан мешіт. Диярбекир эялетінің 12-Осман әкімі черкес Ескендер пашаның бұйрығымен 1551 немесе 1554 жылы мешіттің құрылысы басталып, 1557 жылы аяқталған. Кейбір деректерде мешіттің сәулетшісі ретінде Синан жазылған деп айтылғанымен, бұл жөнінде нақтылық жоқ.

Сәулеті

Мешіт бір күмбезді және шаршы жоспарлы. Тек харимге байланысы жоқ, бірақ оған жапсарлас орналасқан табхана түріндегі екі шағын кеңістігімен аздап өзгешелік көрсетеді. Харимге қарағанда бүйір қасбеттерінде сыртқа қарай шығып тұрған соңғы жамағат орны бес бөлімді. Үлкен орта күмбезі аласа тромптарға тірелетін бұл мешіттің бес көзді соңғы жамағат аркадасы ерте кезде құлаған, 1953 жылы жүргізілген жөндеуде аркаданың үсті тегіс темірбетон тақтамен жабылған. Жеті аркаға салынған соңғы жамағат орны бүйірлеріне шығып тұрса, артына харимге жапсарлас бір қабатты шағын хүжреден қосылып, осылайша аула беті енді әрі көрнекті етілген. Соңғы жамағат орны тек базальт тасымен салынса, дене қабырғаларында кезектесіп қаланған қара және ақ түсті тастар пайдаланылған. Уақып құжатында жазылғандай, мешіттің биік күмбезі мен мұнарасы бар.

Мешіттің солтүстігінде шығыс-батыс бағытында екі хүжре салынып, олар бейшара ғылым мен білім иелеріне арналып тапсырылған. Сондай-ақ солтүстіктегі бос орында, есіктің қарсысында темір торлармен қоршалған, сегізбұрышты бассейн салынып, әрбір бөлігіне дәрет алу үшін екіден құрна қойылған.

Мешітте әшекейлер тас, мәрмәр және плитка үстіне жасалған. Тас әшекейлер әктас пен базальтқа ою техникасымен жасалған. Мәрмәр сыртқы сәулетте шектеулі түрде қолданылған. Сыртқы сәулетте әшекей қасбеттер мен мұнарада пайдаланылған.