János Damjanich Museum

Сольноктегі Дамянич Янош мұражайы Обермайер Лайош жобасы бойынша 1860 жылы салынған бұрынғы «Мадяр Кирай» қонақүйінің ғимаратында орналасқан. Мұражай 1848–1849 жылдардағы революция мен азаттық соғысының генералы Дамянич Яношттың есімімен аталған, оның басшылығымен Сольноктегі жеңісті шайқас жүргізілген.

Мекенжайы: Сольнок, Кошут алаңы 4.

Тарихы

Мұражай құру идеясын тарихшы-зерттеуші Хилд Виктор алғаш рет 1913 жылы көтерген. Кейін 1933 жылы жоғары оқу орнының жеке доценті Балог Бела қаланың алғашқы — жалдамалы үй жертөлесінде орналасқан — Кітапхана және мұражай қауымдастығын құрды. 1948 жылы Капошвари Дьюла қызметінің арқасында мұражай нағыз жандануға ие болды. Тез өсіп келе жатқан этнографиялық, тарихи, сондай-ақ Көркемсурет колониясы шеберлерінің шығармаларын көрсету қажеттілігі көрмелердің түпкілікті орында болуын қажет етті.

Дамянич Янош мұражайы бұрынғы «Мадяр Кирай» қонақүйінің 1860 жылы салынған классицизм стиліндегі ғимаратына 1952 жылы қоныстанды.

Пулски қоғамы 1996 жылдан бастап табыстаған «Жылдың мұражайы» атағын Сольноктегі Дамянич Янош мұражайы өзінің үздік кәсіби және көрме жетістіктері үшін екі рет — алғаш 1996 жылы, кейін 2004 жылы — иеленді. Мұражай мұражай-педагогика саласындағы сыйлықты үш рет алды — «Тобан 24», «КепТарМутато» және «ХатТеркеп» бағдарламалары үшін. Ал 2019 жылы Венгрия ауыл мұражайлары одағы ұсынған мұражай-педагогикасының арнайы сыйлығын «ҚАЙТА ЖОБАЛАНДЫ» атты тәжірибелік білім беру бағдарламасы үшін алды.

Археологиялық көрме

«Бабаларымыздың үйінде қонақта». Көрме облыс пен қаланың археологиялық қазба жұмыстарының жәдігерлерін көрсетеді — тас дәуірінен орта ғасырға дейін. Көрменің орталығында тұрғын үй тарихы тұр — уақыт өте адамның тікелей ортасы қалай өзгергені баяндалады. Келушілерге макеттер арқылы ежелгі сәулет ескерткіштері таныстырылады. Көрме залында елді мекен түрлері, тұрғын үй үлгілері, сондай-ақ Сольнок қамалының макеті де бар.

Яскун капитандарының ізімен

«Құндар мен ястар мадярлар арасында» атты көрме аясында келушілер бірнеше ғасыр бұрын елімізге келген құндар мен ястардың жүрген жолын шартты түрде қайталайды. Кіре берісте қонақтар құн халатын киіп көре алады.

Этнографиялық көрме

Кәсіптер өнері. Көрме негізінен шаруа өмір салтын, оның әшекейлеу өнерін және бастапқы кәсіп түрлерін көрсетеді. Материал көбіне халық өнерінің қырынан келушілерді таныстырады. Ол облысқа тән салаларды қамтиды. Мұндайларға құмыра жасау, тон тігу кәсібі жатады, сондай-ақ халықтық киім үлгілері де бар. Заттармен қатар құмыра шеберханасы мен тон тігу шеберханасы да көрсетілген.

Орта Тиса өңіріндегі халық өмірі

Көрме ғасыр тоғысындағы шаруа мәдениетін көрсетеді, онда ескі заттар, әдіс-тәсілдер, ғасырлар бойы қалыптасқан дүниетаным жаңа заманмен ұштасады. Осы өтпелі кезең дәстүрлі шаруа үйінің орналасуы негізінде заттар мен олардың ортасы арқылы көрсетіледі.

Көрме су реттеу дәуіріне дейінгі суретті балық аулау, мал бағу, тал, қамыс және қоға өңдеу арқылы көрсетеді.

Тарихи көрме

Ғасыр басындағы қала тұрғындары. Сольнок XIX ғасырдың ортасына дейін Алфёлд ауылдарының бірі болды. Дегенмен буржуазиялық қайта құрулардың әсерінен қала қарқынды дамуға көшті. Дамудың басты қозғаушы күші — Тиса өзені болды, ол сол кезге дейін де маңызды көлік жолы саналған, ал одан да маңыздысы — теміржол болды. Елде Сольнок теміржолға үшінші болып қосылды. Теміржолдың болуы өнеркәсіптің қарқынды дамуына мүмкіндік берді, осылайша білікті жұмысшы табы қалыптасты. Ең маңызды фактор — Сольнок 1876 жылы қайтадан облыс орталығына айналды. Бұл азаматтық басқарудың қалыптасуын бастады, өзіндік азаматтық мәдениетті қалыптастырды. Көрме азаматтық-шаруа азаматтық белгілерін бойына сіңірген тұрғын үйді жиһазымен, әшекейлерімен, киімдерімен бірге көрсетеді.

Василиадис Анестис жинағы

«Әңгімелейтін жәшіктер» атты радио-теледидар жинағын Сольноктегі Дамянич Янош мұражайынан көруге болады. 250 бұйымнан тұратын жинақ — марқұм Василиадис Анестистің жеке жинағы. Көрмеде келуші тек осы құрылғыларды ғана емес, сонымен қатар радио мен теледидарды жөндеуге пайдаланылған бөлшектерді, зауыттық және қолдан жасалған өлшеу құралдарын, аспаптарын да көре алады.

Бейнелеу өнері көрмесі

Сольнок көркемсурет галереясын құру идеясы осында тұратын суретшілердің ойынан туды. 1996 жылы жаңартылған ғимаратта 670 м² алаңда он бөлмеден тұратын галерея жасалды — Дамянич Янош мұражайының сол жақ шеберхана ғимаратында. Галереяда негізінен Сольнок көркемсурет колониясы шеберлерінің туындылары көрсетіледі, олар өз суреттері арқылы қаланың өткені мен бүгінін, сондай-ақ венгр бейнелеу өнеріндегі қаланың рөлін көрсетеді.

Меднянски Ласлоның бірінші дүниежүзілік соғыс кезіндегі суреттері

Көрме материалының ең қызықты бөлігі — Меднянски Ласлоның бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде салған туындылары. Ол мұнда көрсетілген шығармаларын Вена әскери министрлігі құрған Kriegspressequartier, яғни баспасөз штабы құрамында жүріп жасаған. Сол кезде алпыс жасқа жеткен суретшіні жасына сілтеме жасап, бірнеше рет өтініш білдіргеніне қарамастан майданға жібермеген. Елдегі ең ірі Меднянски жинағын өнер жинаушы Барчаи Йенё мұражайға сыйға тартқан.