Karanlik Kümbet

Каранлық күмбет (сөзбе-сөз «Қараңғы кесене» деген мағына береді), Әмір Садреддин күмбеті деген атпен де белгілі, — Түркияның Эрзурум қаласындағы Гюлахмет көшесінде, Дервиш ага мешітінің қарсысында орналасқан тарихи кесене, яғни күмбет.

Кейде оны Садреддин Коневи кесенесі деп те атайды және ол Селжүк билігінің соңына, XIV ғасырдың басына жатады.

Тарихы

Кесененің құрылысы 1307–1308 жылдары Хорасанның ильхандық әміршісінің ұлы Садреддин Түркбектің тұсында басталды. Кесене осында жерленген болуы ықтимал марқұм әкесі Қожа Уәжіһ әд-дин құрметіне салынды. Көп ұзамай суфий мистигі, Ибн Арабидің шәкірті Садреддин Коневи осында жерленген деген қате аңыз пайда болды. Бұл жалған аңыз тіпті Эрзурум туралы тарихи кітап «Салнаме-и Уилаят-и Эрзурум» еңбегіне де енді. Сондықтан кесене Садреддин Коневи кесенесі деген атаумен танылды.

Қазіргі тарихы

Кесене жылдар өте келе тозып кетті. Ол 1954 жылы Вакфтар бас басқармасының қаржылай қолдауымен қалпына келтірілді.

Сәулеті

Кесененің жалпы сәулеттік стилі Селжүк сәулеті үлгісіне жатқызылады. Кесене екі деңгейлі: нақты бейіттер жер асты деңгейінде орналасқан және жер бетіндегі желдеткіш тесік арқылы көрінеді. Ғимараттың төбесін конус тәрізді күмбезбен жабылған қарапайым күмбез тәжілейді. Ғимарат ішінде, мысалы, кіреберіс есігінің жоғарғы жартысында, мұқарнас өрнектері бар. Кесене негізінен тастан салынған.