Katona József Museum of Kecskemét

Кечкемет Катона Йожеф мұражайы — облыс орталығы, облыстық маңызы бар қала Кечкеметтің ең маңызды мәдени мекемелерінің бірі. 2025 жылы қалада бес көрме орнында жұмыс істейді. Бейнелеу өнерінің тұрақты көрмесі мен түрлі мерзімді көрмелер Цифрапалотада, ойыншық тарихы қоры Сораканатус Ойыншық Мұражайы және Шеберхана ғимаратында, медицинаға қатысты жәдігерлер Дәрігерлік және Фармацевтикалық Тарих Қорында, наив суретшілерінің туындылары Сораканатус ауласындағы Бано үйінде, ал бай этнографиялық материал Халықтық Қолөнер Қорында көрсетіледі.

Жазушы, Кечкемет қаласының бас хатшысы, венгр драмасының ұлы тұлғасы Катона Йожефтің атымен аталған мекемеде бейнелеу өнері, археология, этнография, ойыншық және медицина тарихы қорларын көруге болады. Шамамен жүз мың бірлікті құрайтын археологиялық қорда қола дәуірі, авар және мадиярлардың бес отанды жаулап алу дәуіріне тиесілі маңызды заттар бар, мысалы, Кунбабонидегі авар князьдарының алтын олжалары.

Тарихы

Кечкемет мұражайын құру идеясы 1880 жылдардың соңында-ақ көтерілген еді. Када Элек қала әкімі (1897–1913) бұл жобаны күшті қолдап, соның негізінде 1898 жылы қала жиналысы мұражай мен кітапхана құруды шешті. Қор Қала әкімшілігінің бірінші қабатындағы галерея залына орналастырылды, бас мұрағатшы Силади Кароль басшылығымен.

Археологиялық, этнографиялық, бейнелеу өнері қорларының жедел өсуі 1911 жылдан бастап-ақ мұражай үй-жайларын кеңейтуді қажет етті, бұл баспасөзде өрбіген пікірталастан да талап етілді.

Жәдігерлердің «пәтер іздеу азабы» тек 1922 жылы ғана аяқталды, қала Теміржол саябағында орналасқан Жазғы Казино ғимаратын сатып алып, мұражай үшін қайта құрғызғанда. Бұл инвестицияға мемлекет уәде етілген 2 миллион орнына небәрі 240 мың корона бөлді. Бас мұрағатшы Силади Кароль ғимаратты бастапқыдан-ақ тар, ал оның жертөле қоймасын ылғалдылығы себебінен қауіпті деп есептеді. Жаңа мұражай ғимараты мен тұрақты көрмені соңында мәдениет министрі Клебельсберг Куноның өзі кечкеметтіктерге 1924 жылдың 6 шілдесінде тапсырды. Сабо Калман басшылығымен жанқияр мамандар тобы жылдан-жылға көпшілікке барған сайын жоғары деңгейлі тұрақты көрме ұсына алды.

Екінші дүниежүзілік соғыс, содан кейін кеңестік оккупация кезінде қорлардың көп бөлігі жойылды; ғимарат тек 1946 жылдың жазында ғана өз мақсатына қайтарылды. Алғашқы көрме 1947 жылдың мамырында ашылды, онда жергілікті суретшілердің шамамен 150 суреті қойылды. 1949 жылдың жазына қарай жаңарту жұмыстары аяқталды, жертөлеге Ұлттық Жоспарлау Басқармасының қолдауымен үш жаңа көрме залы да жасалды.

Елуінші жылдары мұражайдың қызметіне партия үгіт-насихаты сіңіп кетті. Дегенмен директор Сентлелеки Тихамер 1953 жылы «Құм әлемінің тіршілігі» атты маңызды көрме ұйымдастырды. 75 жасқа толған Кодай Золтанды құрметтеуге арналған облыстық көрме де 1957 жылы маңызды оқиға болды. Алайда дәуірге ең тән болғаны 1960 жылғы «Венгр халқы социализм жолында» атты насихаттық көрме еді.

1962 жылы Бач-Кишкун облысында да облыстық мұражай ұйымы құрылды, оның орталығы 2011 жылға дейін Кечкемет мұражайы болды. Бұған облыстың барлық ұқсас мекемелері кірді: Дунавече өлкетану көрмесі, Хайош барокко сарайы, Байа қаласындағы Тюрр Иштван Мұражайы, Надь Иштван Галереясы, Эбер Ескерткіш Үйі, Буньевач Өлкетану Үйі, калочалық Виски Кароль Мұражайы, кишкунфелегьхазалық Кишкун Мұражайы, кишкунхалаштық Торма Янош Мұражайы және салксентмартондық Петефи Шандор Ескерткіш Көрмесі. Кечкемет қаласының өзінде де жаңа қор бірліктері құрылды: Кечкемет Галереясы, Сораканатус Ойыншық Мұражайы мен Шеберханасы, Наив Өнер Мұражайы, Дәрігерлік және Фармацевтикалық Тарих Мұражайы, Мектеп Тарихы Мұражайы, сондай-ақ 1970 жылы ашылған Катона Йожеф Ескерткіш Үйі.

2013 жылы Кечкемет Катона Йожеф Мұражайы облыстық өкілеттігі бар қалалық мұражай ретінде қайтадан Кечкемет қаласы әкімшілігінің қарамағына өтті.

Бейнелеу және қолданбалы өнер қоры

Негізінен XIX–XX ғасырлар мен қазіргі заманғы венгр туындыларын жинайды және көрсетеді, Венгрияның ең беделді бұйымдар жиынтығының бірі.

Алғашқы үлкен материалы өнер жинаушы, меценат Немеш Марцеллге байланысты, ол Кечкемет қаласына барлығы 80 сурет сыйға тартты, негізінен XX ғасырдың басындағы суреттер. Коллекцияда дерлік барлық маңызды мектеп өкілдері бар: надьбаняалықтардан мысалы Ференци Кароль, Глатц Оскар, Микола Андраш және Торма Янош; солноки суретшілер колониясынан Явор Пал, Лехнер Янош Ёдён, Задор Иштван және Зомбори Лайош; гёдёллёліктерден Зичи Иштван; «Сегіздіктен» Циганьи Дежё, Цобель Бела, Марффи Ёдён, Кернсток Кароль және Пор Берталан. Ағымдарға онша жатқызылмайтын суретшілер арасында Гулачи Лайош, Риппл-Ронаи Йожеф және Вазари Янош та бар.

Қордың дамуының осы уақытқа дейінгі ең маңызды кезеңі жетпісінші–сексенінші жылдары басталды. Тот Меньхерттің үлкен шығармашылық мұрасын алу сәтті болды, содан кейін негізінен кечкеметтік суретшілер колониясымен байланысты бірқатар кіші-үлкен толықтырулар да болды, мысалы Гал Шандор, Грабер Маргит, Херман Липот, Ярич Йожа, Метико Дьюла, Варга Нандор Лайош шығармалары.

Қор 1983 жылы басты алаңдағы Цифрапалотаға көшірілді, бейнелеу өнерінің тұрақты көрмесі 8 қазанда есіктерін ашты. Бұл даму негізінен шамамен 400 бұйымнан тұратын, аталған Фаркаш Иштван–Глюкс Ференц қорының Кечкеметке келуіне байланысты болды. Өнертану тұрғысынан өте маңызды осы коллекцияның негізгі бөлігі суретші Фаркаш Иштванның және ең алдымен оның әкесі Волфнер Йожефтің жинаушылық қызметінің нәтижесі болды. Онда Барчай Йенё, Боршош Миклош, Домановски Эндре, Гаданьи Йенё, Хинц Дьюла, Вилт Тибор, Надь Иштван, сондай-ақ Меднянски Ласло шығармалары бар болды. Әрине, кейінірек қордың бір бөлігіне Фаркаш Иштванның өз суреттері де айналды.