Kazak Ulu Cami

Жұма мешіті — XIX ғасырда Газах қаласында салынған мешіт. Әзербайжан Республикасы Министрлер Кабинетінің 2001 жылғы 2 тамызда шығарған №132 қаулысымен мешіт жергілікті маңызы бар жылжымайтын тарихи және мәдени ескерткіштер тізіміне енгізілген.

Туралы

Газах Жұма мешіті 1899 жылы Газах қаласында салынған. Мешіттің кімнің қаражатына салынғаны туралы пікірлер әртүрлі. «Әзербайжанның батыс аудандарындағы түрлі дәуірдегі археологиялық ескерткіштерді электрондық тіркеу және картаға түсіру» кітабында және «Әзербайжанның таңдаулы ислам ескерткіштері» кітабында мешіттің Исрафил ага Кербалаевтің тапсырысымен салынғаны айтылған. «Әзербайжан Республикасы мешіттерінің энциклопедиясы» кітабында болса мешіттің Хажы Зейналабдин Джафар оғлының бастамасымен аудан тұрғындарының көмегімен салынғаны айтылған.

Қызыл күйдірілген кірпіштен салынған мешіт 17,2 м x 17,2 м өлшемді шаршы құрылымды залдан тұрады. Үшкір доғалармен жасалған сегізбұрышты пішіннің үстіне ішкі диаметрі 13,4 м күмбез тұрғызылған. Мешіттің жалпы биіктігі 15 м, қабырғаларының қалыңдығы 1,9 м. Мешіттің кіреберіс бөлігін бас-тағ (порталдық безендіру) әшекейлейді. Бас фасадтың екі жағынан қос мұнара көтеріледі. 18 метрлік мұнаралардың үстіне Имам Әлидің (р.а.) уәлаятын растайтын шаһадат мәтіні қашалған. Үш кіреберісі және 12 терезесі бар.

Кеңес басып алуынан кейін 1928 жылы Әзербайжанда дінге қарсы ресми күрес басталды. Көптеген мешіт, шіркеу және синагогалар ағарту бағыттарында пайдалану үшін клубтардың балансына берілді. Егер 1917 жылы Әзербайжанда 3000 мешіт болса, 1927 жылы бұл сан 1700, 1928 жылы 1369, 1933 жылы 17 болды. Газах Жұма мешіті де осы кезеңде қызметін тоқтатты. Түрлі жылдары мешіттің ғимараты асхана, қойма, дәріхана және кітапхана ретінде пайдаланылды.

Әзербайжан тәуелсіздігін қайта қалпына келтіргеннен кейін мешіт дінге сенушілердің пайдалануына берілді. 2001 жылғы 2 тамызда Әзербайжан Республикасы Министрлер Кабинетінің шығарған №132 қаулысымен мешіт жергілікті маңызы бар жылжымайтын тарихи және мәдени ескерткіштер тізіміне енгізілді. Мешітте Газах қаласының «Жұма» мешітінің діни қауымы қызмет етеді.

2022 жылы мешітте жөндеу-қалпына келтіру жұмыстары жүргізілді.