Kırıkkale Nur Mosque

Кырыккале Нур мешіті — Кырыккаледе орналасқан мешіт. Мешіт пен оған қатысты кешеннің барлық бөліктерінің егжей-тегжейлі жобасын сәулетші Неджип Динч жасаған, ал муфтият ғимараты мен базардың алғашқы жобасы Мюкремин Каракочқа тиесілі. Муфтият ғимараты мен базардың сыртқы сәулеті де мешіт пен кешеннің классикалық стиліне сай Неджип Динч тарапынан жобаланып, іске асырылған.

Сәулет ерекшеліктері

Нур мешіті үшін сәулетші Синанның шеберлік дәуірінің туындысы Эдирне Селимие мешітінің стилі негіз етіп алынды. Дегенмен мешіттің жобасында заманауи сәулеттен де пайдаланылып, Селимие мешітінің классикалық стиліне өзгеше түсінік әкелінген. Бас сәулетші Ходжа Синан төрт піл аяқты балдакен жүйесін (төртбұрышты шатыр жүйесін) Стамбұлдағы Шехзадебашы мешіті мен Сулеймание мешітінде қолданып, кейін бұл жүйеден бас тартып, алтыбұрышты балдакен кеңістігін іздестіруге көшкен. Мұның ең жетілген үлгісі — Соколлу Мехмед Паша мешіті. Содан соң ол сегізбұрышты балдакен (сегізбұрышты шатыр) жүйесін іздестіруге кірісті. Осы жүйенің толық жетілген үлгісі — Эдирне Селимие мешіті. Неміс сәулетші Ханс Кёпф бұл мешітті «өнеркәсіп төңкерісіне дейінгі құрылыстар ішіндегі әлемдегі ең әдемі туынды» деп мадақтаған.

Орталық Нур мешітінің 40×50 метрлік аумағының 40×40 метрлік (жалпы 1600 шаршы метр) бөлігі жабық кеңістік болса, ал 10×40 метрлік (400 шаршы метр) бөлігі бес күмбезді дәлізді соңғы жамағат орны болып табылады. Мешіттің басты корпусының көлемдік пішіні, яғни пластикалық құрылымы, үш деңгейлі пирамидалық көтерілу түрінде жасалып, осылайша монументальды көрініске ие болды. Осы пирамидалық көтерілудің 11,20 белгісінде мешітті шеңбер бойы қоршап тұрған терраса қабаты орналасқан. Екінші көтерілу деңгейінде, ішінен қатпарлы кеңістіктермен, сыртынан айналық доғалы қасбеттерді ырғақты сатылы жабындар қоршаған өтпелі деңгей орналасқан. Осы деңгейдің төрт бұрышында екі жағы ашық, пияз тәрізді күмбездермен жабылған терраса көшк бөлмелері бар. Бұрыштардағы бұл көшк бөлмелері өз күмбездерімен жалпы көлемді теңдестірген. Үшінші әрі соңғы деңгейде төрт қасбетті ортаға алатын төрт айналық доғамен, бұрыштардағы кіші жартылай күмбездерден «арыстан төсі» деп аталатын сегіз өтпелі элемент арқылы сегізбұрышты балдакен жүйесіне көшу жүзеге асырылған. Терезелер қоршаған күмбез сақинасының үстіне басты күмбез орнатылған. Мешіттің сегіз піл аяғының бағыты сыртқы қасбетте ырғақты түрде қозғалатын тіреуіш деңгейлермен ерекшеленіп, осылайша басты күмбез сақинасына бай силуэт берілген. Піл аяқтарының соңғы нүктелерінде орналасқан тілімделген пияз басты күмбездермен басты күмбез шеңбер бойы тәждетілген. Мешітте басты корпусқа бұрыштардан киілген, әрқайсысында үш қылтасы бар төрт мұнара орналасқан. Негізгі жабық кеңістіктің солтүстік қасбетіне жалғасатын соңғы жамағат орнындағы бес күмбез бен сәулетті дәліздер мешіттің үйлесімді құрамын аяқтайды.