Kızlarağası Han

Кызларағасы ханы — Измирдің Конак ауданында орналасқан тарихи керуен сарай (хан).

Оны III Ахмед пен I Махмұд билік құрған кезеңдерде «кызлар ағасы» (харемнің бас ағасы) қызметін атқарған Хажы Бешир Ага 1744 жылы салдырған. Бүгінде ол Кемералтының туристік әрі тарихи сауда орындарының бірі болып саналады.

Тарихы

Ханның құрылыс жазуындағы мерзімге сәйкес, оны 1744 жылы Хажы Бешир Ага салдырған. Ол Кемералтыдағы ең көне құрылыстардың бірі. Оның төменгі қабаты сауда жасауға, ал жоғарғы қабаты қонақ үй ретінде тұруға пайдаланылған.

Құрылыс 1745 жылы аяқталған деп есептеледі. Салынуы жайлы нақты деректер болмаса да, оны салдырушының Кызларағасы Хажы Бешир Ага екені белгілі. Измир Порт қамалының тура артында 1744 жылы ханның құрылысы басталып, 1745 жылы аяқталған. Хан өз дәуірінде маңызды бір орынды толтырды. Ол бүгінде Йемишчилер мен Халим Ага базары деп аталатын жерде орналасқан, оның басты қасбеті бұрын Керестежилер көшесіне қарайтын. Қазір бұл жер 871-көше деп аталады. Осман сәулетінің Измирде сақталған сирек ескерткіштерінің бірі болып табылатын хан, басқа хандар сияқты негізінен шаршы пішінді. Ғимараттың ішінде тікбұрышты, кең ауланың ортасында дәстүр бойынша шәдірбан мен хауыз болуы тиіс еді. Бүгінде мұндай алаң жоқ. Хан, ұзақ жол хандарының көбі сияқты, екі қабатты болды: жоғарғы қабатта галереяға шығатын бөлмелерде түнеуге ниеттілер қонақ болса, ал төменгі қабатта жоғарғы қабаттың қарапайым тұрмысына мүлде керісінше жағдай көрінетін. Онда жүктерін алып келген түйелер, саудагерлер мен қызметшілер тоқтайтын бөлмелер, тауарлар түсіріліп сатылатын дүкендер және сауда жасайтын адамдар болатын. Хан теңіз портына жақын орналасқандықтан әрдайым жанды жер болып қала берді. Белгілі бір кезеңдерде хан бір түрлі биржа сияқты да қызмет атқарды, әсіресе ішкі аулаға қараған дүкендерде бұл істер қарқынды жүргізілді. 18-19 ғасырларда көлік саласындағы технологиялық өзгерістер мен экономикалық өмірдің кейде басқа жерге ауысуына байланысты Кызларағасы ханы да бірте-бірте маңызын жоғалтты. Хан түнгі қонақ қабылдау тоқтағаннан кейін тек тауарлар түсіріліп, сақталатын орынға айналды.

1993 жылы қалпына келтіріліп, бүгінде туристік базар ретінде қызмет ететін Кызларағасы ханынан сан алуан қолөнер бұйымдарын, кілемдерді, былғары киімдер мен көзтартар сувенирлерді таба аласыз, сондай-ақ ханның дәл ортасындағы ашық шайхана бақшасында мистикалық ауаны бойыңызға сіңіріп, шаршағаныңызды басуыңызға болады.

Измирдің көне монументальды құрылыстарының тағы бірі — Хисар мешіті. Оны Айдыноғлы (Молла) Якуп Бей 16 ғасырдың соңында салдырған. Құжаттарда салыну жылы 1592 және 1598 жылдар деп көрсетілетін мешіттің ортасында үлкен орталық күмбез, ал екі жағында бойлай орналасқан екі-екіден күмбез бар. Соңғы жамағат бөлігі жеті күмбезді дәлізден тұрады.

Бақша қабырғасымен алдыңғы екі шәдірбанды алаңнан бөлінген тар да ұзын ғибадатхана бөлмесі бір өтпе арқылы оңтүстікке қарай созылады. 1813, 1881, 1927 және 1980 жылдары жөндеуден өткен мешіт оңтүстік пен батыс жағынан тіреуіш доғалар мен қабырғалармен нығайтылған. Безендіру 18-19 ғасырлардың әсерімен байытылған. Баған бастарында, терезе үстінде және қасбет әшекейлерінде, сондай-ақ михрап, мінбер мен уағыз мінберінде Еуропа өнерінің әсерін байқауға болады.