Körös-éri Tájvédelmi Körzet

Кёрёш-эри Ландшафт Қорғау Аймағы — Венгрияның жеке заңнамамен қорғалатын, ұлттық маңызы бар ең жас табиғи аумағы. Ауданы 2223 гектар. Ландшафт қорғау аймағы Кишкуншаг Ұлттық Паркі Басқармасына қарайды.

Орналасуы

Ландшафт қорғау аймағы Кёрёш-эр атауын алып жүреді. Бұл бастапқыда табиғи су ағысы болған, өзендерді реттеу кезеңінде аумақта қазіргі Кёрёш-эри бас каналы құрылды, ол айналадағы жер үсті суларын әкету қызметін атқарады. Жер үсті суларының әкетілуі салдарынан аумақ бірте-бірте құрғап, бұл құрғау тереңдеу жерлерге де жетті. Ландшафт қорғау аймағының солтүстік бөлігінде тән құм тіршілік ортасын кездестіреміз.

Аумақтың оңтүстік, қорғауға алынған бөліктері онжылдықтар бойы елдің оңтүстік шекара белдеуінің бөлігін құрады. Оларға тән ерекшелік — төбелер аралығының суға байлығы. Мұнда жылжымалы құм жамылғысы бірте-бірте үзіліп, оның астындағы лёсс қабаттары жақсырақ су ұстауды қамтамасыз етеді. Бірнеше километр оңтүстікте, енді серб аумағында Дунай–Тиса аралығындағы құм жотасы аяқталады.

Табиғи құндылықтар

Ландшафт қорғау аймағының қорғалатын аумақтары негізінен шекаралас үш елді мекен — Ашотхалом, Морахалом және Келебия әкімшілік аумағында орналасқан.

Ашотхалом

Ашотхалом аумағында Чонград-Чанад облысының ең көне қорғалатын (1944 жылдан қорғауға алынған) аумақтарының бірі — Ашотхалом ескерткіш ормандары бар. Ашотхалом ескерткіш орманында кемінде жүз жылдан бері адам араласуы болмаған. Азайып бара жатқан орман қорымен, құмды дала алаңқайларымен тән құмды тіршілік ортасы.

Сондай-ақ Ашотхалом аумағында орналасқан ашотхаломдық Богарзо тек 1993 жылы қорғалатын табиғи құндылықтар қатарына енді. Бұл Богарзо каналы бойындағы төмен жатқан аумақ. Каналды жартылай отырғызылған, жартылай табиғи орман алқаптары қоршап тұр.

Ашотхаломнан оңтүстік-шығыста Ашотхалом батпақты шалғындары жатыр, олардың бірі — Чодарет. Чодарет ботаникалық құндылықтарына байланысты бұрыннан-ақ ұлттық қорғауда болған. Мұнда жыл сайын Орталық Еуропа ауқымында бірегей саналатын, ондаған мың түптен тұратын батпақ қылышгүлі гүлдейді.

Морахалом

Морахаломнан оңтүстікте, серб шекарасы бойымен, жартылай Сербияға да ұласатын жерде Ландшафт қорғау аймағының сорбатпақтары орналасқан:

Кишшори сорбатпағы, Танас сорбатпағы, Чипак сорбатпағы және Мадарас көлі. Сорбатпақтардың ішінде тек Риво орманы мен сорбатпағы ғана Морахаломға жатпайды.

Келебия

Келебия шекарасы — ландшафт қорғау аймағының батыс шеті. Келебия балық көлдері мен оларды қоршаған орман ландшафт қорғау аймағы ауданының ең үлкен бөлігін құрайды. Балық көлдерінің сумен қамтамасыз етілуі көбіне ауа райына тәуелді, сондықтан ашық су беттерінің орналасуы мен өлшемі тұрақсыз. Осының нәтижесінде көлдердің түбі шөптесе де алады. Ал жаңбырлы жылдары бұл көлдер тырналар мен ақ құтандарды өзіне тартады. Балық көлдерін қоршаған ормандарда қорғалатын құстардың маңызды популяциясы ұя салады. Сақталған құрғақ шалғын учаскелерінде Еуропаның ең сирек кездесетін сүтқоректілерінің бірі — оңтүстік жер тышқаны тіршілік етеді.

Келебиядан оңтүстікте, Кёрёш-эр бойында Мадяри орманы мен Атокхаза шымтезек кені орналасқан. Бұл салыстырмалы түрде шағын, бірақ өте әртүрлі аумақта Кишкуншагқа тән барлық тіршілік ортасы кездеседі — құрғақ құм төбелерінен ашық суға дейін. Мадяри орманы — отырғызылған қарағай орманы, орманда кездесетін табиғи сақталған учаскелердің тән құмды тіршілік ортасында қошқар қызылшөбі, құм қызылтамыры, құм түлкіқұйрығы жиі кездеседі. Шымтезек кені аумағында ашық судан бастап төбелер аралығындағы батпақтардан құрғақ құмды тіршілік ортасына дейін бәрі кездеседі. Кен шұңқырларында өмір сүретін қорғалатын балықтар — батпақ лоачы мен шалғын жыланбалығы. Бұл аумақ әртүрлі су құстарының: тырналар, үйрек түрлерінің ұя салатын және қоректенетін жері. Аумақтың ең оңтүстік бірлігі — Риво орманы мен сорбатпағы. Оның солтүстік бөлігі отырғызылған емен және терек орманы, оңтүстік бөлігі сорбатпақты-талды батпақ аумағы.

Мәдени құндылықтар

Ландшафт қорғау аймағы аумағында алдын ала рұқсат сұрамай-ақ еркін баруға болатын жерлер: Надь Секшоштоу, Бачборишта жайылымы, Богарзо, Келебия балық көлдері мен ормандары, Кишшори сорбатпағы, Мадарас көлі, сондай-ақ Ёттёмёш құс жайылымы аумағы.

Негізінен білім беру мақсатында, алдын ала хабарлау негізінде ұлттық парк ұсынатын серіктермен шектеулі түрде баруға болатын жерлер: Ашотхалом батпақты шалғыны, Чипак сорбатпағы, Ескерткіш орманы, Атокхаза шымтезек кені, Риво орманы мен сорбатпағы, Танаси сорбатпағы аумағы.

Алдын ала рұқсат сұралған жағдайда серіксіз де баруға болатын жерлер — Ашотхалом батпақты шалғыны (Чодарет) және Ескерткіш орманы.

Ландшафт қорғау аймағы аумағында су туризмімен айналысуға тыйым салынған.