Kozy-Korpesh and Bayan-Sulu mausoleum

Qozi ko‘rpesh — Bayan sulu maqbarası — X-XI ғасырлар. құрылған архитектуралық ескерткіш. Шығыс Қазақстан облысы, Аягөз ауданы, Тангсық ауылына жақын, Аягөз өзенінің оң жағалауында орналасқан.

Сипаттамасы

Мақбара негізі төртбұрыш тақша пішінінде (сырттан ауданы 7,10x7,10 м, ішінен 3,38x3,38 м), жоғары қарай тарылып, күмбезбен оралған. Биіктігі 11,65 м, жерден күмбезге дейінгі биіктігі 4,35 м. Қабырғасы гранит плитадан, құм мен аралас сазбен жасалған, қалыңдығы 1,86 метр. Кіру есігі шығысқа бағытталған. Оңтүстік-шығыс қабырғасының өлшемі 0,7x0,5 м тесік бар (қабырғадан 2,3 м биіктікте). Qozi Ko‘rpesh – Bayan sulu мақбарасының жанында төрт тас мүсін бар. Олардың суреті алғаш рет 1771 жылы G.Voloshin қағазға түсірген. Тас мүсіндерде үш әйел және бір еркек бейнеленген. Халық аңызына сәйкес, үш әйелдің бірі Bayan Sulu, екіншісі оның қарындасы Oygiz, үшіншісі қарындасы Aytangsiq, еркек болса Qo‘zidir. Өкінішке орай, бұл тас мүсіндер қазір жоқ. Жергілікті аңыздарда Qo‘zi ko‘rpesh – Bayon sulu қабірі және оның жанындағы тас мүсіндер Сарибойдың інісі Тайлақ би тарапынан жасалған деп айтылады.

Зерттеу тарихы

1768-1774 жылдары қазақ даласында Ресей империясының ұйымдастырған екінші зерттеу сапары кезінде X.Bardanes Аягөз бойымен тасдан салынған Qozi Ko‘rpesh атты ғимараттың сақталғанын жазған.

1840-1843 жылдары A.I.Shrenkin Орталық Қазақстан тарихи ескерткіштерін зерттеу кезінде мақбара туралы мәліметтер кездеседі.

1856 жылы Чоқан Валихонов мақбарамен оның айналасында орналасқан тас мүсіндерді қағазға салып алған.

1915 жылы танымал тарихшы A.N.Beloslyudov-тың “Qozi Ko‘rpesh – Bayan Sulu dostonin o'rgangan” G.N.Potan-ға жазған хатының келесі жолдары бар: “...Qozi Ko‘rpesh-Bayan sulu maqbarasiga ikki marta borib keldim. U (4 haykal) haykallar yo‘q. Maqbara yon tomondan o‘qqa tutilib, qulab tushayapti. Mening marhum akamning (Viktor Nikolaevich) aytishi bo'yicha, haykallarni Germaniyaga olib ketdi. Beloslyudov maqbaraning balandligi 18 metrdan 11-12 metrgacha pasayganini haqida bashorat qilgan.

1952 жылы Алкей Хақанұлы Марғұлан жетекшілігіндегі Қазақ ССР Ғылым академиясының археологиялық экспедициясы.

1982 жылы мазар Қазақ ССР-нің тарихи-мәдени мәні бар ескерткіштер тізіміне енгізіліп, мемлекеттік қорғауға алынды.