Küllüoba Höyüğü

Küllüoba Höyüğü, Eskişehir облысының орталығынан 35 км оңтүстік-шығысында, Seyitgazi ауданынан 15 км солтүстік-шығысында, Yenikent ауылынан 1.300 метр оңтүстігінде орналасқан. Төбе 300 x 150 метр өлшемінде, 10 метр биіктікте. Фригия тау аймағының солтүстігінде, жоғары Sakarya жазықтарының батысында орналасқан. Анкара, Конья және Афьон маңынан келген барлық табиғи қатынас жолдары Küllüoba орналасқан аймақта қосылып, солтүстік-батысқа, Eskişehir, İznik, İnegöl жазықтарына созылады. Бұл батысқа бағытталған жолдар Солтүстік Эгей, Оңтүстік Мармаре, сондықтан Балқандарға жалғасады.

Қазбалар

Хойықтағы қазбалар Eskişehir Археология Музейінің басшылығында және Istanbul Университетінің Палеонтология және Еуразия Археологиясы кафедрасынан Prof. Dr. Turan Efe ғылыми басқаруымен 1996 жылы басталды. Қазба жұмыстары Istanbul Университетінің Ғылыми Зерттеу Жобалары Орындалу Секретариаты, Мәдениет және Туризм министрлігі және INSTAP (The Institute for Aegean Prehistory - Ege Prehistoryası Enstitüsü) арқылы қаржыландырылады. Қазба жұмыстары бүгінгі күнге дейін жалғасып келеді.

Қабаттасу

Хойықта, Орта Кальколит дәуірінен Ерте Қола дәуірінің соңыға дейін үздіксіз отырыс болғаны айтылған. Сонымен қатар, жоғарғы қабаттарда Орта Кальколит дәуіріне жатқызылған қыш ыдыс табылғандықтан, отырыстың тарихы ертерек кезеңдерге дейін созылған деп есептеледі. Ең кешкі табылған заттар Ерте Қола дәуірі III кезеңіне, яғни Орта Қола дәуіріне Көшу кезеңіне жатады. Сонымен қатар, отырыстың оңтүстік және оңтүстік-шығыс бағытындағы егінді жерлерде Орта Грек дәуіріне жататын отырыс анықталған. Хойықтың батыс бөлігінде қабаттасу бұрынғыдан жаңаға былайша.

1‑шы кезең Ерте Қола дәуірі II басы

2‑шы кезең Ерте Қола дәуірі I

3‑5‑ші кезең Орта Кальколит дәуірінен Ерте Қола дәуіріне көшу

6‑шы кезең Кешенгі Кальколит дәуірінің соңы

Хойықтың шығыс бөлігінде төменде Ерте Қола дәуірі I, жоғарыда Ерте Қола дәуірі II қабатталуы туралы айтылған.

Табылғандар

Ерте Қола дәуірі II кезеңінің соңы тұрғын орны, оның айналасы кірпіштен жасалған қорғанмен қоршалған жоғары қала және төмен қаладан тұрады. Жоғары қаланың орталық орналасқан алаңында мегарон және оған ұқсас екі құрылыммен сарай ретінде анықталған мегаронды, көп бөлмелі құрылым кешені ашылған. Бұл алаңды қоршап, алаңға қараған, радиалды жоспардағы және қорғанға тірек жасалған тұрғын үйлер, сондай-ақ Эскишехир облысының шекарасында орналасқан Демирджихойюк және Тунджелідегі Пулур / Сакйол Хойықтағы сияқты «Анадолу типті тұрғын жоспар»ының Күллүоба жоғары қаласында да қолданылғанын көрсетеді.

Ерте Қола дәуірі II кезеңінің соңы даталанған мегаронды құрылым кешені Батыс Анадолдың түбірі болуы мүмкін, Микен дәуірінің сарайлары осы жоспардан шабыт алған деп ұсынылады. Ерте Қола дәуірі II кезеңінен бастап Батыс Анадол тұрғындары кеңейіп, жоғары қала (акрополь) / төмен қала құрылымы қалыптаса бастады. Сонымен қатар Күллүобада төмен қала / жоғары қала айырмашылығының Ерте Қола дәуірі I кезеңінде пайда болғаны ұсынылады. Екінші кезеңде қамал бөлігінде құрылыстардың біртіндеп монументальды сипатқа ие болғаны айтылған. Негіздерде үлкен тас қолданылmaya басталған осы кезеңде мегарон немесе мегарондары бар құрылымдардың да пайда болғаны байқалады.

Ерте мыс дәуірінің III кезеңі туралы сәулет табылғылары өте шектеулі. Бұл кезең Күллүобаға қатысты мәліметтеріміз негізінен қыш ыдыс табылғыларына негізделген. Бұл кезеңнің материалы Троя II–III дәуірімен бірдей және көбінесе Троя II-мен параллельді. Күллүобаның ерекше туындылары – депас болып табылады. Орта және Батыс Анадолияның Ерте мыс дәуірінде ішімдік құтысы ретінде қолданылған депастар орташа 20–30 см ұзындықта болса, Күллүоба депастары 40–50 см ұзындықта.

Бағалау

Қазба жұмыстары кезінде қарастырылған Сирия типті бөтелке, қоныстың Кілікия мен Троя арасындағы Ерте мыс дәуірінің «Үлкен Керуен Жолы» бойында орналасқанын көрсетеді. Қарастырылған басқа табылғылар да Месопотамиядан келген сауда жолының қоныстану орнынан өткенін анықтауды қолдайды.

Күллүоба қонысының 75 км батысындағы Демирджихойюк қонысынан ескі екені ұсынылады.

Ерте мыс дәуірінің II кезеңінің соңына даталанған және сарай ретінде қаралатын монументалды құрылымдар, басқарушы кадрлардың шын мәнінде пайда болуын сәулетте көрініс ретінде көрсетеді және Батыс Анадолияда алғашқы мысалдары осы кезеңде пайда болады.

Күллүоба, Батыс Анадолияның Алғашқы Мыс Дәуірі хронологиясының дәлірек анықталуына маңызды үлес қосқанымен қатар, Алғашқы Мыс Дәуірінің екінші жартысында алыстағы аймақтар арасында пайда болған қарқынды сауданың жеткен көлемдері мен батыс Анадолия мен Эгей әлемінде қала құрылысының дамуы туралы жаңа көзқарас ұсынады.