Lake Kaz

Каз көлі — Токат ілінде, Зиле-Пазар жолында, Юзюмёрен қалашығының маңындағы тектоникалық көл. Ол Турхалда, Пазар ауданының шекарасына жақын, Казовада орналасқан.

Жалпы сипаттамасы

Каз көлінің теңіз деңгейінен биіктігі 540 м, тереңдігі 1-1,5 м, ауданы 180 гектар, оңтүстік-солтүстік ұзындығы 3 шақырым, ені 900 метр. Көл жерасты бұлақтары және Чайкёй мен Бахчебашы бұлақтарымен қоректенеді.

1950 жылдан кейін көлді құрғатуға тырысылуда. Оның ауданы 1987 жылы 2 960 000 м² болса, 2010 жылғы өлшеуде 1 650 000 км²-ге дейін төмендеген. Көл тартылған аймақтарда егіншілік жүргізіледі. Көлдің шамамен 2 шақырым солтүстігінен Ешілырмақ өзені өтеді.

Тіршілік әлемі

Көлде экономикалық құндылығы бар сазан балығы кездеседі, ал көл маңы қамыспен қапталған. Каз көлі жергілікті және қоныс аударушы құстардың ұя салу, басу орны. 108 түрлі құс түрі осында тіршілік етеді. Құстардың кейбіреулері: сауысқан, қара лашын, ақ лашын, ырғи, ала қарқылдақ, сұр қарқылдақ, ақ шаяқ құйрық, үлкен ақ қарқылдақ, суторғай, саз тауығы, алмабас үйрек, қамысшы, сүңгуір үйрек, саз бұлбұлы, қара торғай, үйрек түрлері, қаз түрлері, шалшықшы, торғай, сайраққы, қызыл кеуде, тал торғайы, қара қызылқұйрық, қыз құсы, шыркылдақ, шыуылдақ, шалғын інжір құсы сияқты түрлер.

Құрғату жұмыстары

1870 жылы Сивас облысы атынан көлдің жаман иіс пен ауру таратып отырғаны, оны құрғату қажет екені туралы өтініш жасалған. Пазар ауданынан келетін судың көлге ағызылуы, көтерілген көлдің Ешілырмаққа қосылуы ұсынылған. Жасалатын жұмыстың қымбатқа түсуі, алынатын егіс жерлерінің шығынды өтемейтіні негізінде мәселе созылып қалған. Екінші ұсыныс — Каракая тасжынысын бұзып, көлді Амасья шекарасынан өзенге ағызу болды. Казованың ең аласа жеріндегі көл үшін бұл ұсыныс жүзеге аспады. Көл маңына ағаш отырғызу тағы бір ұсыныс болды.

1966 жылы Алмус бөгетінің іске қосылуымен енді тасымайтын Ешілырмақ суы көлге жетпей қалды. 1980 жылы көлдің тасу аймағын кішірейту үшін шығыс жағына бөгет салынды. Ешілырмаққа қарай су ағызу каналы ашылды. Көл толық құрғатылмады, құрғаған аймақтарды ауыл тұрғындары егіс алқабына айналдырды.

Қорғау

Көл және оның маңында 274 гектары көл болатын, жалпы 1170 гектар аумақ Жабайы табиғатты дамыту аймағы деп жарияланған. Аумақта екі құс бақылау мұнарасы мен бір қонақ үй бар. Уақыт өте өзгеріп тұрса да, суда-батпақты аймақта 108 құс түрі тіршілік етеді.

Каз көлінің 180 гектарлық тасу алаңы бар. Ол қоныс аударушы құстардың тынығу орны. Көл маңында өнеркәсіп орны болмағандықтан ластану жоқ.