Manisa Sarayı

Маниса сарайы (осман түрікше: سراى عامره) — қазіргі Маниса Шехзадэлер ауданында орналасқан, Осман империясында Сарухан санжағының (Маниса) басқару орталығы ретінде пайдаланылған және осман шехзадэлерінің санжақбейлік қызметін атқарған сарай.

Маниса сарайын Сұлтан II Мурад дәуірінде салдырған. 1403 жылы аяқталған сарай II Мехмед дәуірінде кеңейтіліп, оған жаңа құрылыстар қосылған. Сұлтан III Мехмедтен кейін шехзадэлердің Стамбулдан тыс жерде білім алуы тыйым салынғанда, Маниса сарайы тағдырына тасталып, 18 ғасырға дейін шағын жөндеулермен ұсталып тұруға тырысылған. 1922 жылғы Маниса өртінде сарайдың ағаш бөліктері толығымен өртеніп кеткен. Сарайдың бүгінгі күнге жеткен жалғыз құрылысы — Фатих мұнарасы. 2021 жылғы 27 қарашада мұнараның реставрация жұмысы басталған.

Эвлия Челебидің «Сейахатнамесінде» айтылуы

«Қаланың солтүстік бөктерінде, қызғалдақ бақшаларымен көмкерілген жерде орналасқан. Төрт жағы бекіныс тәрізді кірпіштен қаланған, төрт бұрышты, берік ғимарат. Батысқа қараған ағаш қақпасы бар. Айналасының ұзындығы 3300 қадам (2,4 км). Стамбулдан (Сарайдан) тағайындалған бір бостанджыбашы және сары бөрікті 200 бостанджы бар. Бұл бостанджылар осы жұмаққа ұқсас бақшаның күтіміне үнемі қарайды және мұнда сақталған бұрынғы патшаларға тиесілі кілемдер, әртүрлі бұйымдар, алтын және күміс жиынтықтар, сырмалы әшекейлер, фонтандар, тостағандар сияқты аманаттарды, сондай-ақ қорғасын қаптамалары мен жалатылған туалемдерін сақтап, күзетеді. Осы жұмақ бақшасының жөндеуі мен тәртібіне тікелей солар жауап береді. Бақшадан алынған табыстан шығындар шегеріліп болғаннан кейін қалған бөлігі Стамбулдағы теркеджибашыға салық ретінде жіберіледі.»

«Бұл жер жұмақ бақшаларын еске түсіретін тоғайлары мен серуендеу жолдары бар мекен. Адам оның көлеңкелі бөлмесінде отырғанда гүлдерінің хош иісімен ақыл-ойы мен жаны сергиді. Ұлы Алланың өнерін көрсету үшін жер бетінде жаратқан жүз мыңдаған түрлі-түсті және хош иісті өсімдік пен гүлдің бәрі осы жұмаққа ұқсас кең бақшада бар.»

«Өткен заманның дана шеберлері бұл бақшаны шахмат тақтасы сияқты жоспарлап жасаған; жүз мыңдаған жеміс ағашын, оның қасында шынар, терек, кипарис, талшыбық, жылаған тал сияқты тағы да көптеген түрлі әдемі ағашты бәрін де қатар-қатар және тәртіппен отырғызған. Міне, бұл жер — осындай көлеңкелі, қалың әрі бұйра жапырақты ағаштары, серуендеу жолдары бар сұлтан бақшасы.»

Фатих мұнарасы

Манисада орналасқан және Осман дәуірінде салынған Маниса сарайынан (Сарай-ы Амире) бүгінгі күнге жеткен жалғыз құрылыс. 15 ғасырдан бастап шехзадэлердің білім алу және тұру орны болған сарай кешенінің бір бөлігі ретінде салынған мұнара тарих бойы әртүрлі бұзылуларға ұшыраған; Республика дәуірінде ұзақ уақыт бойы түрлі мақсатта пайдаланылған. Бүгінде реставрация жұмыстары аяқталу сатысында, ғимаратты мұражай ретінде пайдалану жоспарлануда.