Mattheys Mansion

Маттейс кёшкі (Матес кёшкі, Штейнбюхель үйі, Вуд-Патерсон үйі, Аркас Сәнат Борнова) — Измирдің Борнова ауданында орналасқан тарихи ғимарат.

2023 жылы қол кілемдері коллекциясын көрсету мақсатында Аркас Сәнат құрамында өнер және тәжірибе орталығы ретінде қызметке кірді.

Ағылшын сәулет үлгісіндегі ғимарат күлгін салбыраған сирень гүлдерімен оралған қоймалы кіреберіс есігімен танымал. Азаттық соғысы кезінде Мұстафа Кемал Паша қысқа мерзімге осы кёшкте қонақ болған.

Тарихы

1780 жылы салынған деп болжанады. Кейбір деректерде салыну мерзімі 1860 жыл деп көрсетіледі. Ғимараттың 2018–2023 жылдардағы реставрациясын жүргізген сәулетші Седа Озен Билгилидің пікірінше, әртүрлі дәуірлерде қосымшалармен ұлғайған кёшк 1800 жылдардың ортасында үлкен өзгеріске ұшырағандықтан, сол кезде салынды деген түсінік қалыптасқан болуы мүмкін.

Кёшк ұзақ уақыт «Вуд-Патерсон үйі» деп аталды. Бастапқыда қарапайым шаршы пішінді ғимарат болған. Ағылшын Джон Малтас Патерсон отбасынан сатып алып, оны жазғы кёшк ретінде қайта салдырғаннан кейін, 1840 жылы қызы Эжени Вудқа мұрагерлікпен қалды. Измирдегі Ағылшын ауруханасының бас дәрігері Чарльз Вудпен некеде тұрған және жеті балалы Эжени Вуд қайтыс болғаннан кейін кёшк оның үлкен қызы Люси Де Крамерге қалды.

Эжени Вудтың қыздарының бірі, суретші, ақын әрі композитор Хортенс Вуд 1924 жылы қайтыс болғанша кёшкте жиені Фернанд де Крамермен бірге тұруын жалғастырды. Хортенс Вуд әйгілі венгр композиторы Ференц Листтен фортепиано сабағын алған, ал Лист кёшктің Каир бөлмесі деп аталатын бөлігіндегі фортепианода ойнаған. Хортенс Вуд өз үйінде көптеген атақты адамдарды қабылдап, оларды суретке түсірген. Оның таңданғаны және Ұлт-азаттық күресі жылдарында қолдау хаттарын жіберген Мұстафа Кемал Паша да үйінде қонақ болғандардың бірі. Мұстафа Кемал, Измирдің жау басып алудан құтқарылуынан кейін кёшкке келіп, 78 жасар Хортенс Вудпен танысты. 1922 жылдың 16 қыркүйегінде Февзи, Исмет, Асым пашалармен және Халиде Эдиппен бірге үйде қонақ болған Мұстафа Кемал бұл сапарында Хортенс Вудтың жиені Фернанд Де Крамермен шахмат ойнады.

Люси де Крамерден кейін кёшктің иелері Рене Штейнбюхель мен Соня Уиталл болды. Рене Штейнбюхель мен Соня Уиталлдың әкесі Тони Маттейстің атымен аталатын кёшк, доғалы кіреберіс есігі мен өзен тастарынан өрілген қабырға жүйесі арқасында 2000-жылдарға дейін жеткен санаулы левант кёшктерінің бірі болды. 2018 жылы Аркас Холдинг кёшкті Рене Штейнбюхель мен Соня Уиталлдың балаларынан сатып алып, реставрациялады. Реставрация жұмыстарын сәулетші Нико Филидис жүргізді. Бес жылға созылған реставрация процесінен кейін 2023 жылы 16–19 ғасырлардағы Анадолы кілемдері көрмесімен келушілерге ашылды.

Кёшк бақшасы

Борнова кёшктеріне «престиж қақпасы» деп аталатын кіреберіс есіктен кіретін, әрі кёшктің бақшасы ғимараттың өзіндей маңызды саналатын. Матес кёшкінің доғалы кіреберіс есігі күлгін салбыраған сирень гүлдерімен оралған және әдемілігімен танымал есік болды. Кёшк бақшасының белгісі — кипарис ағаштары.

2023 жылы аяқталған реставрациямен бірге кёшктің бақшасында 1970 жылы жабылған Борнова гольф клубының естелігіне арналған 9 трассалы мини-гольф алаңы жасалды, әрі әрбір трассаға борнова кёшктерінің бірінің керамика суретшісі Верда Сипахи жасаған макеті мен сол кёшктің ерекшелігін білдіретін бір белгі орнатылды. Мини-гольф трассасында Матес кёшкінің де макеті мен трасса белгісі ретінде доғалы қақпасы орналасқан.

Аркас Сәнат Борнова

Маттейс кёшкі Аркас Сәнат ұйымдастыратын мәдени іс-шаралар үшін алаң ретінде пайдаланылады.

Кёшктің тамашалау аймағында 15–20 ғасырларға тиесілі 75 кілем көрсетілетін он көрме залы, Анадолы кілем тоқу дәстүріне қатысты қол кілемі тоқу станогы, жіп пен құралдары қойылған бір көрме залы, Oriental Carpet Manufacturers үшін жасалған 18 кілем үлгісінің панно тақтасы, Анадолы кілемдері туралы қысқа деректі фильм көрсетілетін бір көрсету залы бар.