Medieval university of Pécs

Печтегі орта ғасырлық университет — Венгрияның ең алғашқы университеті (латынша: studium generale), оны Печте 1367 жылы I Лайош король негіздеген. Бар болғаны бірнеше онжылдық қана жұмыс істеген университет туралы жазбаша құжаттар өте аз сақталған. Барлығы төрт оқытушы мен жеті студенттің есімі белгілі, олардың үшеуінің есімі, мысалы, өлімге әкелген қақтығыс ісі бойынша жасалған құжаттан белгілі болды. Төрт жалпы орта ғасырлық факультеттен (artes (философия), құқық, медицина, теология) тек artes және (канон) құқық факультеттері Печте болғаны дәлелденген. Медицина факультетіне рұқсат болған, бірақ оның шынымен болғаны екіталай. Рим папасы теология факультетін ашуға рұқсат бермеген.

Екінші венгр университеті — Обуда университеті құрылған кезде (1395) печтегі университет, болжам бойынша, енді жұмыс істемеген.

Тарихы

Печтегі орта ғасырлық studium generale тарихы туралы біздің білетініміз өте аз, себебі түрік үстемдігі (1543-1686) мен екі христиандық қоршау (1664, 1686) кезінде орта ғасырлық құжаттардың көбі жойылған. Жеті печттік студенттің есімі белгілі, олардың есімдері өлімге әкелген қақтығыс ісі бойынша жасалған құжаттан сақталған (1400). Аймақтың алғашқы үш университетінен – Прага (1348), Краков (1364) және Вена (1365) – кейін, Рим Тағының рәсімінің бөлігі ретінде, печт университетін ресми түрде Ұлы Лайош 1367 жылы негіздеген. Венгр королінің өтініші бойынша мекеменің жұмыс істеуіне Бақытты V Урбан Рим папасы өзінің папалық буллысында рұқсат берген. Университеттің нағыз рухани атасы Рейн-Пфальц аймағынан шыққан сол кездегі печттік епископ Коппенбахи Вильгельм (Wilhelm von Koppenbach) болды, ол шіркеу қызметінен (1361-1374) басқа корольдің капелла графы және құпия канцлері болды, Ұлы Лайоштың маңызды дипломаттарының және сенімді адамдарының бірі. Мекеме ең алдымен шіркеу құқығы мен латын тілін тиісті түрде оқытуға арналған, осылайша сол дәуірдің венгр студенттеріне университеттік деңгейдегі білім алу үшін шетелге бару қажет болмады.

Оқытушылар мен студенттердің саны туралы да нақты мәліметтер жоқ. Ғалымдар Печте сабақ берген профессорлардың санын он адамға бағалайды, олардың тек төртеуінің есімі ғана белгілі. Олардың ішінде ең белгілісі болондық шыққан Гальвано Бетини де Бонониа болды, ол өз дәуірінің маңызды канон-құқықтанушыларының бірі, 1372-1374 жылдар аралығында Печте болған. Университеттің екінші және соңғы канцлері печттік епископ (кейінірек кардинал) Алшани Балинт болды (1374-1408). Университет негізінен епископ Вильгельмнің тұлғасына байланысты болды, оның қайтыс болуынан кейін құлдырай бастады, содан кейін шамамен 1390 жылы жабылды, Обуда университеті құрылған кезде, 1395 жылы, ол дерлік анық жұмыс істемеген. Қазіргі Печт университеті орта ғасырлық университеттің құқықтық мұрагері емес, тек рухани мұра туралы сөз болуы мүмкін. Қалада университеттік деңгейдегі білім бұдан кейін XX ғасырдың басына дейін болмады, алайда беделді және жоғары деңгейлі капитул мектебі жалғасын тапты.

Печттегі орта ғасырлық университеттің болжамды ғимаратын 1978-1998 жылдар аралығында екі археолог (Г. Шандор Мария мен Гере Дьёзё) епископ сарайында, Алтын Мария капелласынан шығысқа қарай, печт кафедралдық соборының тікелей жанында, оның солтүстік жағында қазып тапты. Ғимараттың анықтамасы даулы, көптеген зерттеушілер бұл ғимаратта орта ғасырлық studium generale жұмыс істеді деген пікірмен келіспейді. 2015 жылы қалпына келтірілген ғимаратта маңызды орта ғасырлық готикалық мүсіндік ескерткіштермен бірге тұрақты университет тарихы көрмесі ашылды.

Печт епископ сарайы орта ғасырларда

Печттегі орта ғасырлық университеттің тарихы печт епархиясы мен епископ сарайының тарихымен тығыз байланысты. Университеттік оқыту негізінен епископ сарайы аумағында орналасқан шіркеу ғимараттарында жүргізілген болуы мүмкін. Печт епископтығын венгр королі I Иштван 1009 жылы негіздеген, оның немере ағасы Петер король алғашқы печт кафедралдық соборын салдырған. Ғимарат пен оны қоршаған епископ ғимараттары 1064 жылы өртте жанып кеткен. Осыдан кейін епископ Мордың тиімді делдалдығымен бүгінде орта ғасырлық университет ретінде көрсетілетін ғимарат салынған. 1242 жылғы татар жорығының қирауынан кейін епископ Йоб епископ сарайының айналасына тас қабырға салдырған. Ішкі қаланы салу барысында XIV ғасырда епископ сарайы да қайта құрылады, кейбір зерттеушілер ғимараттың қызметінің өзгеруіне байланысты бұны орта ғасырлық университетпен шартты түрде байланыстырады. Епископ Эрнушт Жигмонд (1473-1505) тұсында сыртқы қала қабырғасы мұнаралармен толықтырылды. Түрік басып алуы негізінен орта ғасырлық епископ сарайына христиандардың 1664 және 1686 жылдардағы екі қоршауы келтіргендей үлкен зиян келтірмеді. XVIII-XIX ғасырлардағы қайта құрулар орта ғасырлық бөлшектерге қосымша қирау әкелді.

Алтын Мария капелласы

XII-XIII ғасырларда епископ сарайының жанында Алтын Мария капелласы ғимаратының алдыңғысы салынған. Ғалымдардың болжамы бойынша бұл сарай капелласы болуы мүмкін. Бір кемерлі ғимараттың еденін қызыл мәрмәрмен қаптаған, оның бір бөлігі бүгінге дейін сақталған. Ғибадатхананы қоршау қорғаған, ал одан батысқа қарай зират орналастырылған. Ескі сарай капелласының орнына епископ Несмейи Миклош 1355 жылы Алтын Мария капелласын салдырған. Бір кемерлі жаңа ғибадатхананың соңында көпбұрышты жабылған қасиетті орын, оңтүстік жағында төрт, солтүстік жағында үш қосалқы капелла орналасқан. Епископты 1360 жылы ғибадатхананың апсидасына жерлеген. Оның мұрагері, университет негіздеуші епископ Коппенбахи Вильгельмнің қабірі бас құрбандық үстелінің қасына орналастырылған.

Капелланы қазу кезінде елдің ең маңызды готикалық мүсін табылымдарының бірі табылды, олардың арасында тек үлкен көлемдегі торстар мен үзінділер сақталған. Мүсін табылымдары Ұлы Лайош дәуіріне жатады. Капелланың тағы бір маңызды ескерткіші — 1510 жылдардан қалған, үстінде елтаңба үзіндісі бейнеленген қабір тас плитасы. Бірақ бұдан да маңыздырақ ескерткіш — капелла атын алған Мария портреті. Түрік үстемдігі кезінде ғимарат бұзылған, онда табылған мүсіндер мен фрескалар жойылған. Ғимараттан тек іргетасы мен кішігірім үзінділер ғана сақталған.

Астық қоймасы келуші орталығы

Алтын Мария капелласынан батысқа қарай астық қоймасы ғимараты орналасқан. Қазіргі уақытта ақпараттық рөл атқарады, конференциялар, іс-шаралар, кино көрсетілімдер өткізілетін орын.