Mosque with Three Mihrabs

Үш Михрапты мешіт немесе Үш Михрапты Ходжа Хайреддин мешіті, жанындағы ескі базарға байланысты Казанджылар мешіті деп те аталады. Ол Стамбулдың Кючюкпазар ауданында, Явуз Синан мекенжайында, Йогуртчу Нури көшесі, 8-үйде орналасқан. Мешіт 15 ғасырда салынған. Ол Стамбулдағы үш михрабы бар жалғыз мешіт. Имам әрбір намаз уақытында бөлек михрапта намаз оқыта алады.

Мешіттің салдырушысы, яғни бас иесі — Фатих Сұлтан Мехмед дәуірінің ғұламаларының бірі, тіпті кейбір деректерде Фатихтің ұстазы болған деп айтылатын Қырымдық Ходжа Хайреддин Эфенди [қайтыс болған жылы 880 (М. 1475–1476)]. "Хадика" атты дереккөзде көрсетілгендей, мешіт хижра 874/милади 1469–70 жылдары салынған.

Үш михрапты болу тарихы мынадай: Фатих Сұлтан Мехмед мінбер орнату үшін мешітті кеңейтіп, тағы бір михрап қойдырып, мінбер салдырады. Кейінірек Хайреддин Эфендидің ұлы Ахмед Эфендидің жұбайы өз үйін мешітке қосып, үшінші михрапты салдыруымен мешіт үш михрапты болды.

Реставрация / жөндеу

Мұнара 1956 жылғы жер сілкінісінде құлап, қайта салынды.

Мешіт толығымен қиыршық тастан салынған, бірақ жөндеу кезінде (қатардың және терезелердің бүлінген жерлерінде) қашалған тас пайдаланылған.

Мешіт туралы қосымша мәліметтер

Мешіттің михрабы үшкір келеді, ал күмбезі бақлауа өрнекті белдеуге орнатылған. Ходжа Хайреддиннің қабірі михраптың артқы жағында орналасқан. Құлпытастың үстінде мынадай жазу бар:

«Ху-Эбул Фетх Сұлтан Мұхаммед Хан хазіреттерінің ұстаздарының бірі, игілік пен қайырымдылық иесі, марқұм әрі кешірілген Ходжа Хайреддин хазіретінің рухына арналған әл-Фатиха. 880 жыл.» Қазіргі түрік тіліне аударылған нұсқасы: «Эбул Фетх Сұлтан Мехмед Хан хазіретінің ұстаздарының бірі, игілік иесі әрі марқұм, кешірілген (марқұм) Ходжа Хайреддин хазіретінің рухына әл-Фатиха. 880 жыл.»

Қабірдің қасындағы кіші тастағы жазу мынадай: «Я Ху, Ходжа Хайреддин Эфенди хазіретінің келіні әрі үшінші михраптың иесі болған марқұм ханымның рухына Аллаһ үшін әл-Фатиха, 880 жыл.» Қазіргі түрік тіліне аударылған нұсқасы: «Ходжа Хайреддин Эфенди хазіретінің келіні әрі үш михраптың иесі болған марқұмның рухына әл-Фатиха, 880 жыл.»

Эвлия Челеби мешітті салдырушының (ұстазының) атымен «Молла Хайреддин мешіті» деп жазып, былай дейді: «Ункапаны ауданының ішкі жағында, Казанджылар аймағында орналасқан, Эбулфетх дәуірінде салынған. Үш күмбезді әрі үш қуысты, бірақ сыртқы ауласы тар. Бұл — назаргах (Алла назары түсетін орын) және мустеджабюддаве (тілектер қабыл болатын) жер. Бұл мешіт салынып жатқанда Молла Хайреддин ұшып келген бір ләйлек құсы «лак-лак» деп айқайлай бастағанда ашуланып: «Әй, құс!.. Стамбулдан тыс жерде айқайла!» дегенде, оның «бисмиллә» деген сөзі орындалып, Стамбул ішіндегі барлық ләйлектер кетіп қалған. Содан бері күні бүгінге дейін Стамбулда (қала қорғандары ішіндегі Стамбул айтылып отыр) ләйлек құсы тұрақтамайды. Міне, осы Казанджылар мешіті — сондай тыныспен салынған ұлы сұлтанның ғимараты.»

Экрем Хаккы Айверди «Fatih Devri Mimârisi» атты еңбегінде мешіт туралы былай деп жазады: «Ункапаны маңында, Аязмакапусуна жақын жерде, бірі күмбезді, бірі шатырлы екі харимнен және екеуінің де маңдайшасы бойынша бір рам (бағынышты) жамағат бөлмесінен құралған. Мешіт 874 (1470) жылы Ходжа Хайреддин Эфенди тарапынан күмбезді етіп салдырылған, Хадика дерегіне сәйкес Фатих Сұлтан Мехмед ғимаратты бөліп, екінші михрап қосқан, содан кейін салдырушының (ұстазының) келіні өз үйін мешітпен біріктіріп, үшінші михрап салдырғанда мешіт үш михрапты болған. Олардың екеуі шатырлы бөлікте, ал үшіншісі күмбезді бөліктің ортасында орналасқан. Эвлия Челеби бұл мешіттің үш күмбезді болғанын айтқан, сол кезде басқа күмбездер бұзылып, орнына шатыр қойылған болуы керек.

«Күмбезді бөлік ескі құрылымын біршама сақтап қалған. Тек төменгі терезелер үлкейтіліп, Триесте тасынан жасалған сюве (сыртқы қабырғада терезе немесе есік жиегін әдемілеп қоршайтын құрылым) орнатылған, ал жоғарғы терезелер бейзи (жұмыртқа тәрізді, сопақ) пішінге келтірілген. Дөрекі қашалған тастан салынған қабырғалардың үстіне күмбез қараң әрі биік белдеумен отырғызылған.»

«Кірпі көркем шатырлардың астыңғысы жаңа кірпішпен жөнделіп, шатырлы бөлікпен байланыстырылған. Бұл соңғы бөлік толығымен жаңа; ескі күйінен ешбір із қалмаған. Мұнара да оң жақ бұрышта орналасқан; сылақ астында жасырылған діңгектің ескі-жаңалығын анықтау мүмкін емес; балкон (шерефе) жаңа. Салдырушы Ходжа Хайреддин Эфендидің және үшінші михрапты салдырған келінінің қабірлері михрап қабырғасының алдында орналасқан. Салдырушының өз атымен аталатын, шіркеуден мешітке айналдырылған тағы бір мешіті бар. «Шекаайики Нюмание» дерегі бұл мешітке Ункапаны мешіті атауын береді. Мешіт бүгінде намазға ашық (Э. Хаккы Айверди, Fatih Devri Mimârisi, 1953).»