Muradiye Mosque

Бурса Мурадие мешіті — 15 ғасырдың бірінші жартысында Бурсада Осман сұлтаны II Мұрад салдырған мешіт.

Бұл Бурсада Осман сұлтандарының атына салынған мешіттердің соңғысы. Мешіттің сыртқы қасбетіндегі тас пен кірпіш өңдеуі, кюндекяри техникасымен жасалған ағаш есігі, ішкі кеңістіктердегі Изник қыш плиткалары мен эдирнекяри төбе өрнектері өнер тарихы тұрғысынан маңызды.

Ол 2014 жылы Бүкіләлемдік мұра тізіміне енген «Бурса және Джумалыкызык: Осман империясының туу кезеңі» Бүкіләлемдік мұра нысанының құрамдас бөліктерінің бірі — Мурадие кешенінің басты ғимараты.

Тарихы

Есік алдындағы жазуға сәйкес, мешіттің құрылысын сұлтан II Мұрад хижра бойынша 828 (1425) жылы бастап, хижра бойынша 830 (1426) жылы аяқтаған. Сәулетшісі нақты белгісіз.

18 ғасырдың басында болған өрттен михраб зақымданып, рококо стилінде қайта жасалған. Ғимараттың түпнұсқа минбері бір өртте бүлініп, оның орнына 1897 жылы жасалған минбер қойылған.

Мешіттің екі мұнарасының батыс жақтағысы 1855 жылғы Бурса жер сілкінісінде құлап, 1904 жылы қайта салынған; шығыс-батыс қанаттарының бір-бір терезесі 20 ғасыр басындағы жөндеу кезінде есікке айналдырылған.

Мурадие мешіті 2013-2014 жылдар аралығында Бурса үлкен қалалық әкімшілігі мен Уақыфтар өңірлік басқармасы тарапынан қалпына келтірілді. Қалпына келтіру жұмыстары аясында қорғасын шатыр жабынының бүлінген бөліктері жаңартылды. Ішкі және сыртқы қасбеттер цементтен тазартылды. Басты және бүйір күмбездердегі жарықтар жойылып, мешіттің ішіндегі 160 шаршы метрлік аймақ хорасан ерітіндісімен сыланды. Соңғы жамағат орны реттеліп, мешіттің кіреберіс есігі жөнделді.

Бурса мен оның төңірегі 2014 жылы «Бурса және Джумалыкызык: Осман империясының туу кезеңі» атымен 998-ші дүниежүзілік мұра ретінде ЮНЕСКО Бүкіләлемдік мұра тізіміне енгеннен кейін, осы мұраның алты құрамдас бөлігінің бірі — Мурадие кешенінің басты ғимараты Мурадие мешітінің танымалдығы артты.

Жазуы

Есік алдындағы, мәрмәрға жәлі сүлус жазуымен жазылған үш жолдық арабша құрылыс жазуында мына мәтін жазылған:

«Осы құрметті әрі берекелі имараттың салынуын араптар мен ажамдардың сұлтаны, Алланың жер бетіндегі көлеңкесі, сұлтанның ұлы сұлтан, Баязид хан ұлы Мехмед ұлы сұлтан Мұрад — Алла оның билігін ұзақ етсін — 828 жылдың Ражаб айында бұйырды және (ғимарат) 830 жылдың Мұхаррам айында аяқталды.»

Сәулеттік ерекшеліктері

Кірпіш пен шикі тастан салынған Мурадие мешіті зәуиялы мешіттер типіне жатады. Ғимараттың алдында бес көзді соңғы жамағат орны бар.

Соңғы жамағат орны аркадасының қасбеті кірпіштен қаланған геометриялық өрнектермен және көгілдір жұлдыз пішінді қыш плиткалармен безендірілген. Кіреберістің оң жағында көк қыштан жасалған екі найзағай белгісі бар. Олар II Мұрадтың жауларына найзағайдай соққы беретін сұлтан болғанының символдары.

Кюндекяри техникасымен, яғни шеге, желім сияқты байланыстырушы материал қолданылмай жасалған ағаш кіреберіс есігі соңғы жамағат орнының ортаңғы бөлігінде орналасқан; есіктің үстінде жәлі сүлус жазуымен жазылған арабша жазу бар.

Мурадие мешітінің кіреберіс залының үстінде, жерден шамамен алты жарым метр биіктікте аралық қабат бар; бұл қабатқа оң жақ айуаннан есік арқылы шығады.

Екі мұнарасы бар мешіттің екі мұнарасы да дене қабырғаларының үстіне салынған. Шығыс мұнараның кіреберісі сырттан, батыс жақтағының кіреберісі аралық қабаттан өтетін жол арқылы қамтамасыз етіледі.

Жоспары

Мешіттің жоспары қанатты мешіттер тобына жатады. Қатар екі үлкен күмбезді, кең айуанды қанатты мешіттің жоспары Орхан Ғазы мешітінің жоспарына ұқсайды.

Безендірілуі

Мешіттің кіреберіс төбесі мен басты кеңістік қабырғаларының төменгі бөлігі қою көк түсті алтыбұрышты қыш плиткалармен безендірілген. Айуан аркасының екі тірегінде де жәлі сүлус жазуымен жазылған бисмилла, ал батыс айуанның құбыла қабырғасында сүлус жазуымен жазылған Бақара сүресінің 149-аятының мағынасы — «Жүзіңді Қасиетті мешіт жаққа бұр» жазуы бар. Осы бөліктің каллиграфы — Омар Васфы Эфенди.

Михрабтың батысындағы қабырғада 17 ғасыр соңына жататын Қағба жабуы ілулі тұр.