Nohurqışlaq Su Anbarı

Nohur gölü немесе Nohurqışlaq су қоймасы — Қабала қаласынан 3 km шығыста, Nohurqışlaq ауылынан 1 km солтүстікте, Гүллүбурун, Гойдағ және Юмұру тауларының арасындағы табиғи шұңқырда, теңіз деңгейінен 700 m биіктікте орналасқан. 1949 жылға дейін табиғи көл ретінде бар болған Nohur gölüнің айналасы тығыз қапшаңдық және су өсімдіктерімен жабылған батпақ, орталық бөлігінің терең шұңқырында сары-жасыл түсті су бар көл орналасқан еді. 1949 жылы осы көлдің оңтүстік бөлігінде — Гүллү бурун тауы мен Юмұру тау арасында ұзындығы 850 m, биіктігі 8–10 m, ені 4–6 m болатын жер бетіндегі бөгет салып су қоймасы құрылды. Су қоймасының қазіргі ұзындығы 1925 m, ені 1355 метр, ауданы 240 гектар. Максималды тереңдігі 24 m-ге, су көлемі 16 миллион m³-ге жетеді.

Nohurqışlaq су қоймасына Dəmiraparan (70%) және Vəndam (30%) өзендерінің суы ағылады. Nohurqışlaq су қоймасы аталған өзендердің суын реттеу арқылы ғана емес, Қабала, Ағаш, Гойчай және Уцар аудандарының шаруашылықтарының суға деген сұранысын қанағаттандыру мақсатында маңызды мәнге ие. Сонымен қатар, халықтың тығыз орналасқан аймақ, Қабала Иcмаиллы – Баку автожолының қасында орналасқан бұл су қоймасы жергілікті халықтың, туристер мен қонақтардың ең көп қызығушылық танытатын демалыс аймақтарының бірі. Nohurqışlaq су қоймасынан көл балықшыларының (аквакультура) және спорттың (аваршек) дамуына қатысты да маңызы зор. Қазіргі уақытта су қоймасының солтүстік, оңтүстік-батыс және шығыс жағаларында демалыс аймақтары жұмыс істейді.

Кейде қатты өтетін қыс айларында Нохур көлінің беті толық мұзға ояды. 1953 жылғы қысында көлдің бетіндегі мұз қабатының қалыңдығы 40–50 см-ге жеткен. Оны пайдаланған жақын орналасқан Нохурқышлак ауылындағы тұрғындар тірі күш пен техниканың көмегімен оның үстінен өтіп, көлдің солтүстігіндегі көк таудан отын және құрылыс материалдарын алып келген. Нохурқышлак су қоймасының бетінің толық мұзға орануы жағдайы 2007–2008 жылғы қысында да қайталанған.

«Нохур көлі» аңыз

«Нохур көлі» аңызын Рашид бей Әфәндіев жинап, жария еткен. Аңызда айтылғандай, Қабала маңындағы бір көлдің астынан адам, сиыр, қой дыбыстары естіледі. Бұрын осында ауыл болған, кейін бұл ауыл жердің құйрығына құлаған, үстіне көл пайда болған. Мысалда кейін көрсетілгендей, ауыл тұрғындарының біреуі қызымен жақындасқаны үшін ауылдың басына осындай апат келген. Сондықтан халық оған Нохур көлі деген атауды берген. Маңызды этикалық мән мен тәрбиелік ойды ұсынатын бұл аңызда сонымен қатар халықтың ой-санасында қалыптасқан орын атауының мағынасы ашылған. Аңыздың басқа нұсқасында патшаның қызы Нохурмен кедей отбасылық өмір сүретін Дәмірчоглунің махаббаты туралы айтылады. Әрқашан жігіт киімін киіп күресетін Нохур «кім мені жеңсе, оған да барамын» ойымен өз болашақ тағдырын күтеді. Ақырында Дәмірчоглумен кездесіп күреседі. Дәмірчоглұ соғысып жатқан адамның Нохур екенін білген соң, өз сүйіктісін тапқанын түсінеді. Бірақ қыздың әкесі бұл махаббатқа кедергі жасап, адамдарын жіберіп, Дәмірчоглұның басын кеседі. Бұл қайғылы оқиға қызды тербеп, аңыз былай аяқталады: Нохурдың көзінен ағып жатқан жастан үлкен көл пайда болады. Қыз өз көз жастарының ішінде батып, суға батады. «Адамдар бұл таза махаббатты ұмытпайды, көз жастарынан пайда болған көлді «Нохур» деп атайды».