Özlüce Church

Өзлюдже Ая Йорги шіркеуі — Бурсаның Нилюфер ауданындағы Өзлюдже маңының ауыл алаңында орналасқан, 20 ғасырдың басында грек православие шіркеуі ретінде салынған, 2025 жылдан бастап мешіт қызметін атқаратын ғимарат.

Осман мемлекетінде Танзимат кезеңінен кейін салынған грек православие шіркеулерінің бірі. Құрылымдық ерекшеліктері жағынан сол дәуірде Бурса мен оның төңірегінде салынған басқа шіркеулерден айырмашылығы бар шіркеу 1924 жылғы халық алмасудан кейін мешіт ретінде пайдаланылды; 1980-жылдары ауылға жаңа мешіт салынғаннан кейін пайдаланылмай қалып, қираңқы күйге түсті. 2000-жылдары мәдени үй ретінде қызметке бейімделгеннен кейін Уақыфтар өңірлік басқармасы қозғаған сот ісі нәтижесінде 2013 жылы босатылып, пайдаланудан шықты және 2020 жылы құлады. 2025 жылы қайта мешіт ретінде ғибадатқа ашылды.

Тарихы

Танзиматтан кейін салынған грек православие шіркеулерінің бірі. Жазуы болмағандықтан нақты салынған уақыты белгісіз. Осман мұрағат құжаттарында шіркеудің құрылысына алынған рұқсаттардың мерзімі — 1899 жыл. Сондықтан шіркеу 20 ғасырдың басында салынған деп болжанады. Кейбір деректерде құрылыс 1886 жылы басталып, 1912 жылы аяқталғаны айтылады. Құжаттарда «Ая Йорги» деген әулиеге арналғаны көрсетіледі. Сондықтан оның атауы Ая Йорги шіркеуі (Айос Йоргиос) деп ойластырылады. Мұрағат құжаттарынан ол сол жердегі ескі шіркеудің жеріне салынғаны белгілі болады.

Ғимарат Республиканың алғашқы жылдарындағы халық алмасудан кейін мешітке айналдырылды. Осы кезеңде ғимараттың шығысындағы апсида жеңіл материалдан салынған қабырғамен жабылды; оңтүстік дене қабырғасындағы бір терезе михрабқа, михрабқа қарама-қарсы терезе мешіттің кіреберіс есігіне айналдырылды. Сондай-ақ терезелердің көбі қалау арқылы жабылып, бесік тәрізді аркалардың төменгі белгілеріне тегіс ағаш төбелер салынды. Сол кезеңде солтүстік-батыс бұрышқа бір мұнара қосылды. Мешіттің ауласына жергілікті тұрғындар 1975 жылы шадырван салды.

Ауылдың орталығына 1992 жылы жаңа мешіт салынғанда пайдаланудан шығып, қараусыз қалды. 2006 жылы Нилюфер муниципалитеті қалпына келтіріп, 2009 жылы мәдени үй ретінде қайта қызметке бейімдеді. Қалпына келтіру жұмыстары Болгарияда шіркеулерді қалпына келтіруде жұмыс істеген шеберлермен жүргізіліп, жұмыс Тарихи қалалар одағы тарапынан Тәжірибе сыйлығына лайық деп танылды.

Бірнеше жыл «Өзлюдже мәдени үйі» атымен қызмет еткен ғимарат 2013 жылы Уақыфтар өңірлік басқармасы қозғаған сот ісі нәтижесінде муниципалитеттен алынды; Инесие ауылы мешіт қорына тіркелді және босатылды. 2020 жылы батыс дене қабырғасы мен аркадалы сыртқы нартекс бөлімі түгелдей құлағандықтан қираңқы күйге түсті. 2023 жылы қалпына келтіруге алынып, 2025 жылы мешіт ретінде ашылды.

Ғимарат ерекшеліктері

Солтүстік-оңтүстік бағытында, үш нефті базиликалық жоспарлы. «U» тәрізді нартексті жоспар түріне жатады. Жоспар түрі де, сыртқы қасбет құрылымы да Айвалықтағы Таксиархис шіркеуіне ұқсайды. Ғимараттың Танзиматтан кейін Бурса мен оның төңірегінде салынған басқа грек православие шіркеулерінен ең маңызды айырмашылығы — сыртқа шығыңқы галерея қабатының болуы және галереяның батыс қасбетіндегі бөлігінде сыртқа шығыңқы сыртқы нартекстің болуы.

Құрылыс материалы кірпіш, қашалған тас және шикі тас; ішкі кеңістік сыланған. Қабырғалар тас-кірпіш кезектесіп қаланған; бесік тәрізді арка жабыны багдади техникасымен жасалған. Ғимарат ішінен бесік тәрізді аркамен, сыртынан қос еңісті вальмалы шатырмен жабылған. Шатырдың астында сыртқа шығатын карниз бүкіл ғимаратты айналдыра қоршайды.

Солтүстік қасбетте осьте орналасқан жарты дөңгелек апсида қасбет бойымен көтеріледі. Апсидада барлығы төрт терезе ойығы бар. Апсиданың батысына салынған мұнараның іргесі қасбеттің төменгі бөлігін жауып тұр. Ғимараттың шығыс және батыс қасбеттері симметриялы түрде ұйымдастырылған.

Жоғарыда ғимараттан сыртқа шығыңқы галерея қабаты шығыс, батыс және оңтүстік қасбеттерде «u» тәрізді қоршап тұр. Галерея қабатына бұрыштардағы ағаш баспалдақтармен шығады. Галерея сылақ пен бояудың астынан іздері айқын көрінетін парапет тақталарымен наосқа ашылады.