Qala Arxeoloji-Etnoqrafik Muzey Kompleksi

Qala Arxeoloji-Etnoqrafik Muzey Kompleksi — 2008 жылы Хейдар Алиев Қорының президенті Мехрибан Алиеваның бастамасы мен жетекшілігімен «Қала» Мемлекеттік Тарих-Этнография Қорғанының аумағында ашық аспан астында құрылған музей кешені.

Тарихы

Қала ауылы Әбшерон жартылай аралының ортасында, стратегиялық маңызы бар төбеде орналасқан. Қала ауылының ежелгі бөлігі 1988 жылы тарихи-этнографиялық қорық ретінде жарияланған және 216 тарихи, археологиялық және сәулет ескерткіштерін қамтыған. Ауылда 5 мешіт, қала қалдықтары, 3 hamam, 170-дан астам үй, сондай-ақ қазбалар, түрмелер және т.б. орналасқан.

Әбшерон жартылай аралында табылған б.з.д. 2-3‑шы мыңжылдықтардан орта ғасырларға дейінгі кезеңді қамтитын тас үсті суреттер, Қавалдаш, керамика, тұрмыстық және безендіру заттары, қару-жарақ және тиындар, ежелгі тұрғын кешенінің сақталған қалдықтары музей кешенінде жиналған. АМЕА Археология және Этнография Институтының «Әбшерон» археологиялық экспедициясы 2010‑2011 жылдары қазба жұмыстарын жүргізген. Қазбалар кезінде б.з.д. 3‑2 мыңжылдықтарға, сондай-ақ 14‑15‑шы ғасырларға тиесілі түрлі табылған заттар анықталған. Қола дәуіріне тиесілі тас үсті және тас асты тұрғын мекендер, тас үсті суреттер, ежелгі қазбалар, бастапқы қабырға қалдықтары, 10‑14 және 10‑15‑шы ғасырларға тиесілі Каспий теңізі және Баку қаласы бағытындағы 2 жер асты жол, 18‑шы ғасырға тиесілі тош пеші музей кешенінде көрсетіледі.

Музейде сондай-ақ 10‑14‑шы ғасырларға тиесілі бақылау және қорғау мақсатында пайдаланылған қала орналасқан. Қала қамалы 13,8 метр биіктікте, мұнарадан және құрылымнан тұрады. Тас үсті суреттерде әйелдер, ерлер, жануарлар, басқа түрлі фрагменттер, аңшылық, үйлену рәсімдері бейнеленген.

Туралы

Интерактивке 3 музей кіреді:

Археологиялық-Этнографиялық музей кешені

Қала Қамалы

Ескі Заттар мұражайы

Археологиялық этнографиялық музей кешені — Абшерон түбегінің ескерткіштері, тарихи орындары көрсетілген карта, жоспар, схема және Абшеронға тән ескерткіштер сипатталған стендтер; Абшеронның шығысынан табылған аң аулау сахнасы, адамды құрбан ету, қасиетті некеге және т.б. суреттер қапталған, жалпы идеологиялық дүниетаным жүйесі ұсынылған, б.з.д. 3-2-шы мыңжылдыққа тиесілі тас үстіндегі суреттер; буттар; мегалитикалық ескерткіштер; археологиялық табыстармен бай археологиялық галерея; орта ғасырларға тиесілі тұрғын үйлердің сақталған қалдықтары; ежелгі тоқыма, кілем тоқу, темір өңдеу өнерінің үлгілері; интерьері мен экстерьері өз дәуірін көрсететін 19-шы ғасырға тиесілі екіқабатты тұрғын үй; шаруашылықтың тірі үлгілері — қой шаруашылығы, түйе шаруашылығы, ат спорты және т.б. өзінде біріктіреді.

Қала қамалы — ауылдың ең ежелгі тұрғын аумағында салынған. 2009 жылы жүргізілген археологиялық қазбалар кезінде 10-12-шы ғасырларға тиесілі екендігі анықталған. Қазіргі кезеңге қабырға қалдықтары және қамалдың бір бөлігі жеткен. 2011 жылы қала Хейдар Әлиев Қоры тарапынан қайта қалпына келтірілген.

Археологиялық қазбалар кезінде үстіңгі қабаттан орта ғасырларға тиесілі бірнеше материал табылған, бұл да ауданның орта ғасырларда тұрақты тұрғын орны болғанын дәлелдеді. Анықталған пештің қалдықтары, керамика қалдықтары (боялған және бояусыз), темір құралдар, жануарды байлау үшін тесікшелер, анықталған тұрғын орындары адамдардың қамал айналасында кешенді түрде өмір сүргенін көрсетеді. Сол пештер, өте ықтимал, XVIII ғасырда Надыр шахтың осында өз гарнизонын орналастырған кезде, гарнизонның талаптарын орындау мақсатында салынған.

Қамалда анықталған жер асты жолдары X-XIV ғасырларға тиесілі. Ауыл ақсақалдарының айтуынша, жолдардың бірі теңіз жағалауына, екіншісі қалаға шығып тұрады.

Археологиялық зерттеу кезінде қызықты табылғандардың бірі – Түн дәуіріне жататын жерасты тұрғын орны.

Қаланың бір қабырғасымен жалғасқан мешіт салынған. Оның ішінде экспозиция құрылған, археологиялық қазбалар кезінде анықталған XIII-XIV ғасырлардан, Әзірбайжанда шаризм дәуіріне дейін, яғни XIX ғасырға дейінгі нумизматикалық материалдар және орта ғасырларға жататын керамика қалдықтары көрсетіледі.

Ескі Заттар мұражайы — 2011 жылы инженер, реставратор, қайырымшы, Қарабах соғысы жеңілісі, “Әзірбайжан туы” ордені иегері Шаһид Хәбибуллаевтің жинаған жеке коллекциясы негізінде құрылған. Коллекция қазіргі уақытта 3000-ге жуық материалдық-мәдениет үлгілерін қамтиды. Ескі Заттар мұражайында осы жинақтың тек 800 экспонаты көрсетіледі. Мұражайдың 2‑шы қабатында түрлі декоративті-қолданбалы өнер туындылары, 3‑ші қабатында республиканың әртүрлі аймақтарынан жиналған, АҚШ, Германия, Австрия, Бельгия, Ресей, Франция, Ұлыбритания, Иран, Өзбекстан, Польша, Түркия және басқа елдерде өндірілген және ежелден халықтың тұрмысында болған үлгілер көрмеленеді.

Мұражайда Ақпарат Орталығы құрылып, қонақжай-үстелхана қызметіне кіріскен. Туристер мен қонақтар Ақпарат Орталығынан қордағы мұражайлар туралы толық ақпарат ала алады, электр автобустары мен велосипедтерді жалға ала алады. Мұражайға түрлі тілдерде экскурсиялар ұйымдастырылады: Әзірбайжан, Орыс, Ағылшын, Неміс және Француз. Мұражай кешенінде физикалық кемшілігі бар адамдардың қозғалысы үшін жағдай жасалған, 35000 шаршы метрлік паркинг алаңы, электр көліктеріне арналған гараж орнатылған. Мұражайдың ауданы 1,5 гектар.

2010 жылы өткізілген Qala фестивалінде тоқаш, дүлүшшілік, теміршілік дәстүрлерін сақтайтын шеберлердің қолөнері көрсетіліп, балаларға шеберлік сабақтары ұйымдастырылған, қонақтарға ежелгі тұрмыс және этнографиялық дәстүрлермен жақын танысу мүмкіндігі жасалған еді.