Qarshi Sardoba

Қарши сардобасы — Қашқадарья облысы, Қарши қаласында орналасқан сәулет ескерткіші. Регистон алаңның оңтүстігінде, Одiна мешітіне жақын жерде (қазіргі Ескі қала) орналасқан. Қарши сардобасы Қарши шөлінде орналасқан 29 сардобаның біріне есептеледі. Сәулет ескерткіші Өзбекстан Республикасы Президентінің «Материалдық мәдени мұра нысандарын қорғау саласындағы қызметті түбегейлі жетілдіру шаралары туралы» 2018 жылғы 19 желтоқсандағы PQ-4068 нөмірлі шешіміне сәйкес Өзбекстан материалдық және мәдени мұрасының жылжымайтын мүлік нысандарының ұлттық тізіміне енгізілген — мемлекеттік қорғауға алынған.

Тарихы

XIV ғасырдың екінші жартысында Абдуллахон II тарапынан көптеген сардобалар салынған. Олардың бірі XIV ғасырда салынған Қарши сардобасы. XIV ғасырға тиесілі сардоба Шығыс сәулетінің ерекше үлгісі болып табылады.

Өзбекстан мен оның айналасында 44 сардоба бар, олардың 29-ы Қарши шөлінде, 3-і Мірзачөлде, тағы 3-і Ташкент — Фарғана арасындағы ежелгі сауда жолында, сондай-ақ біреуі Қармана маңындағы Малиқчөлде орналасқан.

Сардоба ХХ ғасырдың басына дейін қызмет еткен.

Сәулеті

Сардобалар хашар және қайыр-саховат жолымен салынған. Сардобаның үстіңгі бөлігі күмбез түрінде болып, су сақтайтын бассейні диаметрі 14-15 метр, тереңдігі 10-15 метр шамасында. Сардоба түбіне 40 зинамен түсірілген.

Ерден терең қазылған, өте берік, қатты кірпіштен көтерілген ерекше су құрылысы. «Қир» қоспасы судың ағып кетуіне жол бермейді, сондықтан су ысырап болмай, ұзақ уақыт таза, бұзылмай сақталады. Саробаның негізі таспен алынған, төменгі бөлігінде ағаш қолданылмаған. Сароба суы Файзиобод арғынан хандақ үстіне орнатылған ағаш тіркеу арқылы толтырылған. Сароба құрылысы үшін су, топырақ және құм бөлек таза жерден, ганч болса Қорова базар және Нуротадан әкелінген. Құмға отын, құмшөп, ұлғын көмірі қосылған. Құрылысқа қолданылатын кірпіш те ыстық-суыққа өте төзімді болуы тиіс. Саробаның төменгі бөлігі дөңгелек формада болып, судың жерге ағып кетпеуі үшін 3 қабат қойнау, қойнау терісі, 3 қабат кигіз, бір қабат ганч және жоғарғы бөлігіне қатты кірпіш қойылған. Қаршы саробасының ерекшелігі оның күмбезі басқа саробалардағыдай жапало емес, тігіндеп көтерілгенінде.

Саробаға байланысты аңыз

Нұрали Исмаилов және Очил Борыевтер өздерінің «Қаршы-Өзбекстанның ежелгі қаласы» деген ғылыми жұмысында былай дейді: «Сароба ішінде жарық түсуі және үнемі температураны бірдей сақтау үшін күн шығатын (Шарқ) және күн батқан (Ғарб) жақтарға тесік қойылған. Саробаның төменгі есігі жел ағысына қарсы бағытта құрылған. Көліге су кіруі үшін тіркеу жасалған. Сароба жанында карван сарайы орналасқан, жолаушылар демалып, алыстағы жолға су жинаған. Суды бір рет пайдаланғаны үшін бір мыс ақша (14 теңге) мөлшерінде төлем алынған. Теңгелер арнайы төгеткіштерге тасталған, оларды кешкісін жинап алынған.