Rákóczi No. 1. Cave

Rákóczi 1. sz. barlang — Aggtelek ұлттық паркіндегі Esztramos-hegy тауының ішінде орналасқан үңгірлердің бірі. Ол Венгрияның ерекше алуан түрлі әрі бай пішінді, аса қатаң қорғалатын үңгірлерінің бірі. Бұл — елімізде туризм үшін ашылған ең әдемі үңгірлердің бірі. Бұл үңгір Aggteleki-karszt пен Словак карстінің басқа үңгірлерімен бірге 1995 жылдан бері Дүниежүзілік мұра тізіміне кіреді.

Сипаттама

Оған Bódvarákó поселкесінен жетуге болады. Елді мекен шекарасы тақтасының алдында солға бұрылу керек, содан кейін тікелей, шамамен бір километр жерде, енді жұмыс істемейтін кен орны аумағында, сағат сайын келуші топтар шығатын билет кассасы орналасқан. Үңгірге Esztramos тауындағы тас карьерінің тасталған бір кен штольнясы арқылы, шамамен 160 метр жаяу жүргеннен кейін жетуге болады. Оның кіреберісі, дәл сол штольняда ашылатын Rákóczi 3. sz. barlang үңгірінің кіреберісінен 33,5 метр жерде.

Оның ерекшелігі — әртүрлі түзілімдердің алуан түрлілігі мен бір-бірінің үстіне орналасуы. Үңгір қабырғаларын пішіні мен түсі өте алуан түрлі түзілімдер жауып тұр, мысалы, бірнеше қабатта бір-бірінің үстіне орналасқан тамшытастар, әртүрлі бұршақтастар, қалампыр тәрізді кальциттер және арагонит бұталары. Үңгірде ірі өлшемді тамшытас перделерін, тамшытас жалаушаларын және жаппай кездесетін хеликтит бұталарын, сондай-ақ сфералық қазан тәрізді ойықтарды байқауға болады. Үңгірдің түбінде екі үңгір көлі бар, әрі оның дәліздерінің көп бөлігі су астында орналасқан.

Үңгір триас әктасында түзілген және тік жарықшалар бойымен, ішінара су деңгейінің астындағы ерумен қалыптасқан. Kordos László бойынша, аймақта плиоценнен бері карст су деңгейінің төмендеуі тән, бұл дәліздер мен қазан тәрізді ерігу пішіндерінің қалыптасуында рөл атқарған болуы мүмкін. Көлдердің қазіргі су деңгейі Bódva өзенінің орта су деңгейімен бір биіктікте орналасқан. Үңгірде табылған минералдар негізінде көбі оның жылы сулы немесе аралас сулы шығу тегін болжайды. Оның тереңдігі 61 метр, биіктігі 18 метр және тік созылымы 79 метр. Жабылған үңгір электр жарықтандырумен қамтамасыз етілген, темір жүру деңгейлерімен, сатылармен және баспалдақтармен жабдықталған. Ол жалпы қоғам үшін маман сүйемелдеуімен, жыл бойы, ең көбі 10 адамдық топтарда баруға болады. Туризм үшін ашылмаған бөліктерге Aggtelek ұлттық паркі дирекциясының рұқсатымен баруға болады.

Бұл — Tornaszentandrás поселкесінде орналасқан аса қатаң қорғалатын бес үңгірдің бірі, қалған төртеуі: Esztramosi Felső-táró 2. sz. ürege, Rákóczi 2. sz. barlang, Rákóczi 3. sz. barlang және Rákóczi-oldaltáró barlangja. Ол сондай-ақ Esztramos-hegy тауының аса қатаң қорғалатын алты үңгірінің бірі, қалған бесеуі: Esztramosi Felső-táró 2. sz. ürege, Esztramosi Földvári Aladár-barlang, Rákóczi 2. sz. barlang, Rákóczi 3. sz. barlang және Rákóczi-oldaltáró barlangja.

Үңгір II. Rákóczi Ferenc есімін алды. Үңгір ғылыми әдебиетте Esztramosi Rákóczi 1. sz. barlang (Kraus 2003), Öreg-barlang (Bertalan 1976), Rákóczi I. (Öreg)-barlang (Bertalan, Kordos, Országh 1976), Rákóczi I. sz. barlang (Kordos 1977), Rákóczi I.sz.-barlang (Kordos 1978), Rákóczi 1. sz. -barlang (MKBT Meghívó 1977), Rákóczi-barlangcsoport 1. sz. barlangja (Bertalan 1976), Rákóczi Cave No. 1 (Takácsné, Eszterhás, Juhász, Kraus 1989), Rákóczi Cave no. 1 (Takácsné, Eszterhás, Juhász, Kraus 1989) және Rákóczi Caves No. I. (Kordos 1977) атауларымен де кездеседі. Үңгір алғаш рет Rákóczi 1. sz. barlang деп 1982 жылы ғылыми әдебиетте аталды.

Зерттеу тарихы

Үңгірдің ашылуына Esztramos тауында жүргізілген тау-кен қызметі әкелді, бірақ дәл осы қызмет көптеген үңгірдің құрдымға кетуінің де себебі болды. Esztramos тауында 1830-жылдардан бастап темір кенін өндірген, ал 1948 жылдан бастап әктас өндірген. Кеннің ең төменгі, 7-деңгей деп аталатын деңгейінде, 1920-жылдары жасалған қазбадан басталатын кен барлау штольнясын жүргізу барысында 1950-жылдары сол уақытқа дейін белгісіз болған үңгірге тесіп өтті. Штольняға қатысты көлденең жарықша жүйесімен басталатын үңгірге кеншілер ұзақ уақыт бойы қазба жүргізу және төменгі жұмыс кезінде өндірілген бос жынысты, басқа көптеген қуысқа ұқсас, толықтай бітеп тастау үшін төкті, бірақ үңгір соншалықты үлкен болып шықты, олар өз жоспарынан бас тартты. Бұл құлама тас кейінгі су астындағы зерттеу жұмысын едәуір қиындатты. Үңгірдің алғашқы картасын Venkovits István 1958 жылы дайындады.

Үңгірдің ашу зерттеуі тек 1960-жылдары басталды. 1964 жылы Vámőrség Barlangkutató Csoport тобының мүшелері (оларды Szilvássy Andor мен Szilvássy Gyula басқарды) сол кезде әлі Öreg-barlang деп аталған үңгірді зерттей бастады. Құлама тас беткейімен түсіп, олар бір зал мен таза сулы көлді тапты, оны резеңке қайықпен аралады (I-нөмірлі көл). Кейбір қазу жұмысынан кейін олар тағы бір, үлкенірек зал мен үлкенірек көлді (II-нөмірлі көл) тапты. Зерттеушілердің ұсынысы бойынша үңгір, сондай-ақ Esztramos-hegy үңгірлер тобы II. Rákóczi Ferenc есімімен аталды. Көлдерді қарқынды зерттеу әлі 1960-жылдары басталды, оған дәл сол 7-деңгейдегі жаңа кен штольняларының бірінде жаңа, ірі өлшемді үңгір — Rákóczi 2. sz. barlang табылуы едәуір серпін берді, оның көлдерімен зерттеушілер су астындағы байланысты іздеді.

1976 жылы аяқталған, Bertalan Károly жазған қолжазбада Rákóczi-barlangcsoport тобының 1. sz. barlangja (Öreg-barlang) Esztramos-hegy тауында, Tornaszentandrás поселкесінде орналасқаны айтылады. Кен қазбалары арқылы, бір қазбаны кесіп өтетін үлкен жарықша көпірінен үңгір кіреберісіне жетуге болады, ол кеннің 170 метрлік деңгейінде орналасқан. Сол кездегі сипаттама бойынша, үңгір шамамен 200 метр ұзындықта және шамамен 70 метр тереңдікте. Оның тамшытасты, карст су деңгейінің астына созылатын дәліздері бар. Қолжазбаның үңгірді сипаттайтын бөлігі 2 еңбек негізінде жазылған.