Saray Mosque

Сарай мешіті — Үнье қаласындағы Хамидие ауылында, Республика алаңына қараған көне мешіт. Ол Үнье қаласында сақталған ең көне мешіт ретінде белгілі.

Тіктөртбұрышты жоспарда салынған және Үнье тасынан тұрғызылған Сарай мешітін жазба бойынша хижра 1132 жылы (милади 1719/1720) капитан болды деп жорамалданатын Кондура/Гондороғлы Хажы Ахмед деген адам салдырған. Мешіт, ең ықтимал, оны салдырушының атымен белгілі болған. 1808 жылы жанында Сүлеймен паша сарайы салынғаннан кейін, сарай адамдары ғибадат ету үшін осында баруды бастаған соң, мешіт бүгінгі атымен аталатын болды. Ғимарат 2006-2007 жылдары Мәдениет министрлігі тарапынан реставрацияланды.

Сарай мешітінің ауласы зират ретінде пайдаланылған. Бұл зиратта Хажы Ахмед пен оның туыстарына тиесілі деп жорамалданатын шамамен 12 қабір болған. Бір дереккөзге сәйкес, бұл қабірлер алынып тасталып, орнына Уақыфтар бас басқармасының тендерге шығарған жобасына сай дәретхана салынған. Мешіт ауласында бұрын құдық болған. Осы құдықтың орнына 1965 жылы қазіргі шәдірбан салынған. Мешіттің бұрын ағаш мұнарасы болған. Мешіт 1940-жылдардың басында біраз уақыт түрме ретінде пайдаланылған. Сол кездегі Дін істері басқармасының басшысы Шерафеттин Ялткая 1946 жылы премьер-министрлікке жазған хатында Сарай мешітінің жылдар бойы түрме ретінде пайдаланылғанын, көптеген өтінішке қарамастан босатылмауының қоғамда шағым тудырғанын және оны тез арада босату қажет екенін жазған. Ғимарат түрме ретінде пайдаланылған кезде оның ағаш мұнарасы құлатылған. Қазіргі тас мұнара 1960-жылдары аяқталды.

Сарай мешіті қашалған тастан салынған, харим (ғибадат бөлмесі) мен әйелдер бөлімінен тұрады. Мешіттің солтүстік және оңтүстік жақтарында екі-екіден, шығыс пен батыс жақтарында үш-үштен терезе бар. Кейбір терезелердің табанжайлары мен жоғарғы жақтауларының екі жағында гүл өрнекті әшекейлер бар. Мешіттің кейін салынған мұнарасы бір шәрбетті. Ғимараттың қиғаш шатыры кірпіш черепицамен жабылған. Мешіттің солтүстігінде орналасқан кіреберіс есігі екі қанатты әрі ағаштан жасалған. Мешіттің жазуы есік жақтауының үстіңгі бөлігінде орналасқан. Әйелдер бөлімі төрт ағаш бағанаға орнатылған. Сарай мешітінің михрабы мен минбарі тастан жасалған. Михраб үшкір садақты болып, айналасы ойма гүл өрнектерімен, ал минбар өсімдік өрнектерімен әшекейленген.