Somoly

Somoly — Regöly мен Szakály шекарасында, 65-нөмірлі магистральдың Szakály мен Tamási арасындағы бөлігінде орналасқан, әлі толық зерттелмеген, қирандыда сақталған венгр ауылы.

Атауының шығу тегі

Орта ғасырларда Somogy деген атпен белгілі болған ауылдың атауы 'som' (қызыл долана) зат есіміне -gy жұрнағын қосу арқылы қалыптасқан, бұл долана ағашына бай аумаққа сілтейді. Somoly атау түрі XVII ғасырда пайда болды, ол орта ғасырлық атаудың соңын ауыстыру арқылы қалыптасқан, әрі бұл атау түрі сол кезде осында қоныстанған серб (rác) тұрғындарымен байланысты болуы мүмкін.

Тарихы

Оның атауын алғаш рет 1389 жылы Zsigmond патшаның жарлығында Somogy түрінде, марқұм Újlaki Kont Miklós палатинінің ұлы шебер Bertalan мен оның туысы Miklósты ауыл иелігіне бекіту кезінде атап өткен. Кейінірек, 1407 жылдың 2 маусымында бас қазынашы, Temes және тұз палатасы басшысы Ozorai Pipó мен оның бауыры, Firenzei Scolaris Máté қызметтері үшін Zsigmond патшадан Somogy ауылын, Dalmad, Marton, Kövesd және Somodor иеліктерімен бірге алды. 1425 жылы Ozorai Pipo Somogy ауылының екінші жартысын Fehérvár капитулына берді, себебі ол Қасиетті Ана құрметіне арналған тәж кию шіркеуіне жерленуге рұқсат алды. 1542 жылы салық тізімі жасалу кезінде Palatich Jánosтың ауылда 23 үй-қора мүлкі болды, ал үш мүлік тұрғынсыз тұрды. Келесі, 1543 жылы оның тұрғындары түрік жорығынан қашып кетті.

Ауыл осман басып алуы кезінде елсізденді, Tamási нахиесіне жататын Somogy ауылының атауы тек 1580 жылы қайта пайда болады, сол кезде есімі бойынша 29 үйленген және 17 үйленбеген еркек тұрғыны тізімделген. Венгр тұрғындары, шамасы, он бес жылдық соғыстың маңайдағы шайқастары кезінде қашып кеткен немесе қырылған. XVII-XVIII ғасырлар тоғысында бір кезде ол түпкілікті елсізденді, ал 1658 жылы ол Somoly деген атпен серб (rác) тұрғындары бар ауыл ретінде аталды.

1715 жылы маңайдың иесі граф Eszterházy József болды, ол сол кезде қайта қоныстандырылуы алдында тұрған Regöly туралы өз хатында былай деп жазды:

«...білуім бойынша, ... менің Regelly даламның жеткілікті жері мен шекарасы болмайды, сол себепті мен оған Somoly және Kistaha деген атты екі даламды да қосқым келеді».

1721 жылы regölyлік шіркеу аралау хаттамасында regölyлік шекараға қосылған Somos деген далада өте ежелгі шіркеудің қирандылары туралы айтылады. Хаттамаға сәйкес, шіркеудің алтары дерлік толықтай құрыған: оның солтүстік жағы бір адам биіктігінде, оңтүстігі одан екі есе биік тұрған, батысқа қараған мұнарасы үштен екі бөлігінде сақталған, ал оның қамқоршы әулиесінің есімі уақыт өте ұмытылып кеткен.

Mészáros Gyula 1960 жылдары шіркеу қирандысының мұнарасының айналасында кішігірім қазба жұмысын жүргізді, соңынан статикалық нығайту жұмысы жасалды. Wosinsky Mór мұражайының қызметкерлері де осы жерде қазба жұмысын жүргізді, содан біз оның 17 метр ұзындықтағы кемесімен (hajó) елеулі шіркеулердің қатарына жататынын білеміз. K. Németh Andrásтың пікірінше, шіркеу XV ғасырдың соңында салынған болуы мүмкін.