State Nature Reservat "Akzhaiyk"

"Oqyoyiq" мемлекеттік қорық - Атирав облысының Махамбет ауданы мен Атирав қаласына қатысты жерлерде орналасқан.

Қазақстан Республикасы Үкіметінің 2009 жылғы 6 ақпандағы 119-шы шешімімен Йойық өзенінің аузында және Каспий теңізі жағалауында «Oqyoyiq» мемлекеттік қорық құрылды.

2009 жылғы 1 сәуірде Йойық өзенінің аузында және Каспий теңізі жағалауындағы аудан халықаралық маңызға ие су-ботқақ жерлер тізіміне енгізілді. Бұл көлемі бойынша осы тізімге енгізілген Теңіз-Қорғалжын көлдер жүйесінен кейін екінші қазақстандық облыс болды.

2014 жылы қорық ЮНЕСКО-ның Әлемдік биосфера қорықтары жүйесіне кірді.

Гидрологиясы

Гидрологиялық режим сәуір айының екінші жартысында Джайық өзеніндегі су деңгейінің кезең-кезеңімен көтерілуімен сипатталады, ол мамыр-июнь айларында көктем-жаз су тасқындарына өтеді, максималды мөлшері мамыр айының соңында немесе маусым айының бірінші жартысында болады. Жоғары су деңгейінен кейін, тамыздан қыркүйекке дейін, алдымен тез, содан кейін баяу төмендеуді бастайды.

Йойық өзенінің төменгі ағысының тереңдігі жыл сайын көктемгі су тасқындарымен шайылғандықтан тұрақты. Көктемде, су көп болғанда, су деңгейі 3-7 м-ге дейін көтеріледі, шұңқырлардың тереңдігі 7-ден 20 м-ге дейін, жағалау бойымен судың орташа тереңдігі 3-5 м.

Йойық өзені тек қармен қоректенетін қарапайым өзелерге жатады. Оның ағысы негізінен жоғары деңгейде дамыған өзен желісінің жоғарғы бөлігінде пайда болады. Урал қаласынан теңізге дейін, Барбастаудан басқа, Йойық өзегінің тармақтары жоқ. Өзеннің жылдық ағысы құрғақ кезде жылына 2 куб километрден, су көп кезде жылына 12 куб километрге дейін өзгереді. Өзендегі су мөлшері еритін қардың қарқындылығына және Йойық өзенінің жоғарғы бөлігін сумен қамтамасыз етуге байланысты.

1978‑жылдан бастап Каспий теңізі деңгейі қатты көтерілуді бастады. Теңіз деңгейінің орташа көтерілу жылдамдығы жылына 14 см, кейбір жылдары жылына 30 см‑ға жетті.

Кең тұзды сулар, төменгі және құрлықтың кішкентай жан ағындары, теңіз жағалауларының конфигурациясы, желдің белсенділігі су көлігі дамуына және қайталау толқындарына жағдай жасайды. Бұл жерде айына орташа 3‑4 су тасқыны және 4‑5 рет қайталау тіркеледі. Каспий теңізі жағалауындағы гидрологиялық және морфологиялық процестердің негізгі ерекшелігі — бұл процестер теңіз деңгейінің елеулі өзгерісі жағдайында болады. Орташа жел жағдайында жағалау сызығының қозғалысы 3‑5 км, экстремалды жағдайда 8‑12 км, жағалаудың кейбір аймақтарында су тасқыны 20‑30 км‑ға жетеді.

Солтүстік Каспийде су тасқындарының маусымдылығы анық көрінеді. Ең жоғары жиілік күзде (қазан‑қараша, 25,1 %), жазда (маусым‑шілде, 21,3 %) және көктемде (сәуір‑мамыр, 16,7 %).

Климат

Солтүстік Каспий аймағының климаты қатты континенталды, жазғы ұзақ ыстық және құрғақ, шаң бурандары топырақты кебітеді, қыстың қар жаууы сирек және тұрақсыз. Жылдық орташа жауын 150 мм (50‑ден 300 мм-ға дейін). Желдің орташа жылдық жылдамдығы 5,5‑7 м/с. Салыстырмалы ылғалдылық жазда 37 %‑дан, қыста 80‑84 %‑дан аспайды. Жаңбыр мөлшері аз — жылына 150‑ден 190 мм-ға дейін. Күшті жел және шаң бурандары бар. Жел жылдамдығы 5‑6 м/с, кейде 12 м/с‑қа дейін күшейеді. Дауылдар жылына орташа 20‑30 күн болады.

Өсімдіктер мен жануарлар

Соңғы зерттеулерге сәйкес, өсімдіктер тізімі Солтүстік Каспий аймағының Қазақстан бөлігінің флорасының шамамен 54 % құрайтын 33 тұқымға жататын 130 түрді қамтиды. Мұнда сіз Қазақстан Қызыл кітабына енгізілген ерекше өсімдіктерді таба аласыз.

Су немесе су экожүйелерінің өсімдіктері екі негізгі түрге бөлінеді: фитобентос-су бағанының түбінде орналасқан ірі су шөптері қауымдары және жоғары су өсімдіктері; -жоғары, бет қабаттарындағы гидрофиттер (қамыш, қамыш және басқа). б., соның ішінде, су бетінде жүзетіндер (ақ түсті гүл, су жаңғағы және басқа). б. және су асты қабаты (шоқ, қаламұш шөпі және басқа. б. өсімдіктер басым болатын қауымдар.

Құстар арасында сирек түрлер бар: Қорабой, шпал, кішкентай балықша, Мысыр дөңгелегі, султанка. Ұшу кезінде мыңдаған фламинго, қыңылдар, карабатақтар, аққұстар, сондай-ақ, жоғалып кету қаупі астында тұрған қаздар бұл жерде тоқтайды.

Қорықта сүтқоректілердің 78 түрі бар. Ауданында жоғалып кету қаупі астында тұрған түрлер тізіміне құстардың 20 түрі, жәндіктердің 24 түрі, жылжымалы жануарлардың 2 түрі және сүтқоректілердің 2 түрі кіреді. Балықтар және Каспий теңізі мөрлері жоғалып кету шегінде.