Vanî Mehmed Efendi Mosque

Вани Мехмет эфенді мешіті немесе халық арасында белгілі атымен Ваниköй мешіті — Ыстамбұлдың Үскюдар ауданының Ваниköй шағынауданында орналасқан, XVII ғасырдан қалған тарихи мешіт.

Мешіттің демеушісі Вани Мехмед эфенді сұлтан IV Мехмет тұсында Көпрюлюзаде Фазыл Ахмед пашаның қамқорлығына бөленген, сол дәуірдің ғұлама сословиесінің әйгілі тәпсіршісі мен уағызшыларының бірі болған.

Тарихы

Сұлтан IV Мехмет Үскюдар маңындағы, сол кезде Папаз бақшасы немесе Папаз тоғайы деген атпен белгілі жерді ұстазы Вани Мехмед эфендіге сыйға тартқан. Босфор жағалауындағы бұл шағынаудан кейінірек оның есімімен Ваниköй деп аталды. Вани Мехмед эфенді шағынауданды абаттандырды. Хижраның 1076, милади 1665 жылы ол жерге мешіт салдырды. Мешіттің жанына өз тұрағы ретінде жағалаудағы үй (ялы) мен медресе де салдырды. Мешіт пен ялы бүгінгі күнге дейін аман жетті.

Сәулеттік ерекшеліктері

Ол — ағаш қаңқалы мешіт. Бір шерефелі мұнарасы тас іргетасқа қойылған және темірбетоннан жасалған. Теңіз жағынан қабырғалы бұлағы бар мешіттің тоғай жағы биік бағандармен көлеңкелі дәліз түрінде салынған.

Өртенуі

2020 жылғы 15 қарашада электр жүйесінен шыққан өрттің салдарынан мешіттің ағаш бөліктері өртенді; мешіт ішіндегі хат өнері мен тезхип (әшекейлі безендіру) сияқты коллекциялар да өрттен зардап шекті. Өртке қатысты сарапшы қорытындысында мешітті басқаруға жауапты уақф кінәлі деп танылды. Өрттен екі күн өткен соң мәлімдеме жасаған сол кездегі Ыстамбұл әкімі Али Ерликая мешіттің реставрация жобасының екі жыл ішінде аяқталуын жоспарлайтындарын айтты.

Реставрациясы

2022 жылғы қарашадан кейін басталған реставрация процесі шамамен 2,5 жылға созылды. Өртенген ағаш бөлшектер мен кейін қосылған кездейсоқ темірбетон бөліктер алынып тасталды, мешіт құрылымдық жағынан нығайтылды. Түпнұсқа қалам жұмысы бедерлемелер консервация жұмыстарынан кейін қайта орнына қойылды. Қажетті жерлер хорасан ерітіндісімен сыланды, мұнараның конус тәрізді төбесі қайта жасалды. Ваниköй мешіті 2023 жылғы 16 маусымда президент Режеп Тайип Ердоғанның қатысуымен өткен рәсіммен қайта ғибадатқа ашылды.