Yıldız Porcelain Factory

Йылдыз фарфор және кәшін фабрикасы — Стамбулдағы Йылдыз паркінің бағында орналасқан музей-фабрика. Ол 1892–1894 жылдары Осман сарайының кәшін қажеттіліктерін қамтамасыз ету және құлдырап бара жатқан кәшін өнерін дамыту мақсатында құрылған. Түркиядағы осы саладағы өндірісін әлі жалғастырып келе жатқан ең көне кәсіпорын болып табылатын фабрика қазір Түркия Президентіне бағынышты жұмыс істейтін Ұлттық сарайлар басқармасының құрамына кіреді.

Тарихы

XIX ғасырда дәстүрлі түрік өнерінің ең маңыздыларының бірі болған кәшін өнері құлдырап кеткендіктен, Осман мемлекеті бұл салада көбіне сырттан келетін өнімге тәуелді болып қалды. Кәсіпорын сұлтан II Абдүлхамидтің бұйрығымен 1892–1894 жылдары сарай мен оның төңірегінің кәшін қажеттілігін өтеу үшін «Йылдыз кәшін императорлық фабрикасы» деген атпен құрылды.

Фабрика француздық Севр және Лимож компаниясынан әкелінген технологиямен жұмысын бастады; осы мақсатпен Франциядан мамандар мен кәшін қалыптары әкелінді. 1894 жылғы Стамбул жер сілкінісінде қатты зақымданған фабрика біраз уақыт өндірісін тоқтатып, итальяндық сәулетші Раймондо Д'Аронконың жетекшілігімен жөнделді.

Фабрикада вазалар, қабырғаға ілетін табақтар, жазу және ас үй жиынтықтары, визит карточкаларына арналған табақшалар, қақпақты тостағандар, тәрелкелер, ашуре науалары, қант салғыштар, шай және кесе жиынтықтары сияқты күнделікті тұрмыс бұйымдары да жасалған.

II Абдүлхамид тақтан тайдырылғаннан кейін өндірісі тоқтатылған фабрика 1911 жылы бұрынғы басшыларының күш-жігерімен қайта іске қосылды. Азаттық соғысы кезеңінде тапшы болған телеграф сымдарын бір-біріне жалғауға қолданылатын каолин кесешіктерді де шығарған фабрика 1957 жылы Сюмербанкке берілді.

Батыс пен Анадолы өнерінің синтезіне айтарлықтай үлес қосқан фабрика Республика кезеңінде де өндірісін жалғастырып, дәстүрлі түрік кәшін өнерін дүниежүзіне таныстыруда маңызды рөл атқарды.

Қазір ТҰБМ Ұлттық сарайлар департаментіне қарайтын Йылдыз фарфор фабрикасы бүгінгі талғам мен қажеттілікке сай бұйымдармен қатар, алғашқы кезеңде жасаған бұйымдарының үлгілерін де шығарады.

Өндірісте эстетика мен өнер бірінші орында тұрады. Өткенді бүгінге жеткізу үшін сападан бас тартпай жасалатын өндіріс көбіне коммерциялық мүдделерден алшақ.